33.5 Op naar een nog beter procesrecht in het omgevingsrecht?

Het omgevingsrecht is complex en zal dat ook blijven, gezien de vele onderwerpen die er in geregeld moeten worden. Het materiële omgevingsrecht zal daardoor altijd omvangrijk en complex blijven. Het procesrecht uit het omgevingsrecht is thans ook zeer omvangrijk en divers, en niet altijd even goed kenbaar en vindbaar voor de rechtzoekende. Het is vervat in verschillende wetten, waarvan de termijnen voor inwerkingtreding en regelingen voor rechtsbescherming niet altijd even goed te vinden zijn. Wij verwachten dat de Omgevingswet, zodra deze in werking is getreden, het omgevingsrecht eenvoudiger maakt. Het wordt weliswaar een zeer lijvige wet, maar deze zal in beginsel (bijna) alle belangrijke bepalingen uit het omgevingsrecht bevatten. Dat bevordert de kenbaarheid van de normen, doordat deze allemaal in dezelfde wet te vinden zijn. Voor wat betreft de vereenvoudiging en uniformering van het omgevingsprocesrecht zullen er daarom belangrijke vorderingen worden gemaakt. Het procesrecht uit de Omgevingswet wijkt echter nog steeds op onderdelen af van het procesrecht uit de Awb. Advocaten en andere deskundigen zullen ook deze nieuwe regels weer onder de knie moeten krijgen om niet voor verrassingen te komen te staan.

Een geoefend advocaat weet uiteindelijk zijn weg wel te vinden in het omgevings- en milieurecht. Gezien de complexiteit van het omgevingsrecht valt moeilijk te verwachten dat een leek dat ook kan. Eerder onderzoek uit 2005 suggereerde dat een belanghebbende zonder professionele juridische bijstand min- der goede resultaten haalt dan een belanghebbende met juridische bijstand.1 Hieruit kan worden afgeleid dat goede bijstand waardevol is, maar het zou er ook op kunnen wijzen dat het recht te moeilijk toe te passen is voor degene die het niet goed kent; een goocheldoos die je alleen beheerst als je goochelaar bent.

Vanuit het oogpunt van bruikbaarheid van het recht zijn wij voorstander van een eenvoudig procesrecht, waarbij alleen in noodzakelijke gevallen wordt afgeweken van de Awb. Een kritische evaluatie van de Omgevingswet, waarbij voor elke aanvullende processuele bepaling wordt beoordeeld of deze daadwerkelijk leidt tot het beoogde doel is aangewezen. Worden projecten daadwerkelijk sneller gerealiseerd? Worden burgers daadwerkelijk beter beschermd in hun belangen doordat besluiten een aantal weken na bekendmaking in werking treden? En is het allemaal nog wel te begrijpen en uit te leggen? Deze vragen zullen relevant blijven voor een omgevingsprocesrecht dat daadwerkelijk zo min mogelijk afwijkt van de Awb, en zijn een volgende wedstrijd Haags armpje drukken meer dan waard.