3.2.1 Inleiding

De verhoging als fiscale bestuurlijke sanctie werd ingevoerd in 1904, toen de regeling van de navordering werd geïntroduceerd als toevoeging aan het heffingsinstrumentarium voor de vermogensbelasting.1 Tien jaar later werd de navordering met verhoging ook ingevoerd als heffingsinstrumentarium voor de eerste algemene2 inkomstenbelasting.3 In de aanloop naar deze wetswijzigingen werd het juridische karakter van de verhoging niet eensluidend geduid.4 Samengevat waren twee visies mogelijk. In de ene visie was de verhoging een straf die werd opgelegd omdat een aangifte onjuist was gedaan, bedoeld om de norm (het indienen van juiste aangiften) door middel van afschrikking af te dwingen en het schenden van die norm te corrigeren. In de andere visie was de verhoging een schadevergoeding, omdat de schatkist opbrengsten was misgelopen in eerdere jaren. De redenering was dat een onjuiste aangifte in het navorderingsjaar het vermoeden rechtvaardigt dat ook de aangiften over eerdere jaren vergelijkbare onjuistheden hebben bevat. Via de verhoging werden de over die eerdere jaren misgelopen opbrengsten alsnog ingehaald.

Scheltens heeft erop gewezen dat deze discussie niet nieuw was. Met betrekking tot de 19^e eeuwse fiscale strafbepalingen stonden de wetgever (die meestal de tweede visie aanhing) en de literatuur (die doorgaans juist de eerste visie aanhing), lijnrecht tegenover elkaar.5 Daarom is ook de periode vóór de invoering van de verhoging als fiscale bestuurlijke sanctie relevant. Voor een goed begrip volgt daarom eerst een behandeling van deze ‘aanloopperiode’ (paragraaf 3.2.2 en paragraaf 3.2.3). Vervolgens komen de ontwikkelingsfasen van de verhoging zelf (tot en met 1945) aan de orde (paragraaf 3.2.4 tot en met paragraaf 3.2.7).