8.3.2.1 Algemeen

Naast het rechterlijk verbod en gebod kan in een collectieve actie een verklaring voor recht worden gevorderd waarin de schending van het mededingingsrecht wordt vastgesteld. Een uitspraak van de rechter waarin voor recht wordt verklaard dat het mededingingsrecht is geschonden (declaratoir vonnis) zou individuele gelaedeerden behulpzaam kunnen zijn bij het uiteindelijk verkrijgen van schadevergoeding.1 Is over de onrechtmatigheid á een uitspraak gewezen, dan zal een individuele benadeelde zich in een schadeprocedure kunnen toeleggen op de individuele kanten van zijn vordering. Te denken valt aan vragen over causaliteit en de omvang van de schade.

Het zou voor belangenorganisaties onder omstandigheden ook mogelijk moeten zijn om een verklaring voor recht te vragen met betrekking tot vragen betreffende causaliteit en schade.2 Bij deze omstandigheden kan gedacht worden aan veralgemeniseerbare vragen over causaliteit en schade die de rechter kan beantwoorden zonder acht te slaan op de individuele omstandigheden van de gelaedeerden. In de Vie d'Or-zaak hebben Rechtbank en Hof echter geweigerd een verklaring voor recht te geven die verder gaat dan het onrechtmatigheidsoordeel.3 De Hoge Raad heeft in de Vie d'Or-zaak bepaald dat een vordering tot verklaring voor recht dat meerdere partijen (in casu de Verzekeringskamer, de actuaris en de accountants) hoofdelijk verbonden zijn tot voldoening van de schade die de gelaedeerden (in casu de voormalige polishouders in het faillissement van Vie d'Or) hebben geleden, niet op de voet van artikel 3:305a BW kan worden ingesteld.4 De Hoge Raad overweegt (r.o. 9.1.3):

Dit zou met zich mee kunnen brengen dat ook de vordering tot verklaring voor recht dat meerdere schenders van het mededingingsrecht (de kartelsluitende partijen A, B en C) hoofdelijk verbonden zijn tot voldoening van de kartelschade die de directe en/of indirecte afnemers hebben geleden niet op grond van artikel 3:305a BW kan worden ingesteld. De belangen die een dergelijke rechtsvordering beoogt te dienen, laten zich (indien de redenering van de Hoge Raad in de Vie d'Or-zaak wordt doorgetrokken) in onvoldoende mate veralgemeniseren zodat zij niet kunnen worden gerekend tot de gelijksoortige belangen waarop artikel 3:305a BW het oog heeft. Het feit dat de rechter in de Vie d'Or-zaak wel beslissingen had gegeven over 'veralgemeniseerbare vraagstukken van causaliteit en aansprakelijkheid' (het causaal verband tussen het onrechtmatig handelen van de aansprakelijke partijen en de totale schade en het tijdstip waarop die totale schade moet worden berekend) doet hier volgens de Hoge Raad niet aan af.5