4.2.2.1 Herkomst en kenmerken van de AARPI

Sinds 1954 kent Frankrijk de association d’avocats.1 In 1971 heeft deze rechtsvorm een wettelijke basis gekregen.2 Verdere regels zijn opgenomen in een decreet.3 De association d’avocats is geen rechtspersoon, maar treedt wel als eenheid in het rechtsverkeer op. Het is een bijzondere vorm van de SEP ostensible.4 Toen de association d’avocats voor het eerst werd toegelaten, werden sommige rechtsvormen die nu ‘société’ worden genoemd, nog aangeduid als ‘association’. Zo werd de SEP vroeger association en participation genoemd.5 De aanduiding association (vereniging) voor het hier besproken type samenwerkingsverband tussen advocaten is een overblijfsel uit die tijd.6

Na een wetswijziging uit 2006 die het mogelijk maakte, zijn bij decreet de regels voor het gebruik van een association d’avocats aangepast. Hierbij is onder meer de variant die AARPI wordt genoemd ingevoerd.7 Aan haar introductie lag de wens ten grondslag om aan Franse advocaten, en buitenlandse advocaten die in Frankrijk werkzaam zijn, een met de Engelse en Amerikaanse LLP’s vergelijkbare rechtsvorm te bieden.8

De AARPI biedt een partial shield aansprakelijkheidsbeperking. De voor een association d’avocats geldende hoofdregel dat iedere vennoot aansprakelijk is voor de handelingen die een van hen in naam van de vennootschap heeft verricht, naar rato van zijn rechten in de vennootschap, geldt ook voor de AARPI.9 De vennoten van een AARPI kunnen echter bepalen dat zij niet aansprakelijk zijn voor elkaars beroepsfouten. Een dergelijke clausule is tegenwerpbaar aan derden, mits (op briefpapier en in andere publicaties) de naam van de vennootschap10 wordt voorafgegaan of gevolgd door de aanduiding ‘association d’avocats à responsabilité professionelle individuelle’ of ‘AARPI’, en aan enkele bijkomende vereisten wordt voldaan.11 De gewone aansprakelijkheidsregels gelden dan nog wel voor overige vennootschapsschulden (huur kantoorruimte, salarissen medewerkers, etc.). Daarnaast geldt voor elke association d’avocats, ook de AARPI, dat iedere vennoot tegenover zijn cliënten in zijn gehele vermogen aansprakelijk is voor door hem zelf verrichte beroepshandelingen.12

Bij de AARPI zijn vennoten dus niet mede verbonden voor de beroepsfouten van de andere vennoten. Bij grote opdrachten, waaraan door meerdere vennoten wordt gewerkt, kan het moeilijk zijn om vast te stellen wie welke fout heeft begaan. Hiervoor gelden de regels van het commune recht, waaronder de regel van hoofdelijke aansprakelijkheid in het geval twee of meer personen aansprakelijk zijn voor dezelfde schade.13 Iedere vennoot dient zich te voorzien van een beroepsaansprakelijkheidsverzekering. De beroepsaansprakelijkheid van medewerkers valt onder de verzekering van de vennoten.14

De AARPI is geen rechtspersoon, dus niet als zodanig schuldenaar. Zij kan niet failliet worden verklaard en niet als zodanig in rechte optreden.15 De vennoten zijn onverdeeld eigenaren van de goederen die zij in gemeenschap hebben gebracht of die door de vennootschap zijn verkregen door gebruik en hergebruik van onverdeelde middelen.16 Zolang de vennootschap niet is ontbonden, kunnen vennoten geen verdeling van de gemeenschap vragen, tenzij anders overeengekomen.17 Verhaal op tot de gemeenschap behorende goederen is slechts beperkt mogelijk. Op deze punten volgt de AARPI het algemene regime van de SEP.18 De schuld wegens een beroepsfout waarvoor niet alle vennoten aansprakelijk zijn, kan niet op de vennootschappelijke gemeenschap worden verhaald.19 Vennoten hoeven dus niet uit vrees voor beroepsaansprakelijkheidsclaims terughoudend te zijn met het verschaffen van kapitaal aan de AARPI.

Veel Franse advocatenkantoren, waaronder grote kantoren uit Parijs, hebben de rechtsvorm van een AARPI aangenomen.20 Zowel natuurlijke personen als rechtspersonen kunnen vennoot zijn van een AARPI.21 Een advocaat kan vennoot zijn van een SEP of een AARPI in hoedanigheid van EIRL.22 De beperkte aansprakelijkheid van een AARPI staat niet aan fiscale transparantie in de weg, maar in combinatie met het EIRL-regime wel.23 Aangezien de AARPI geen rechtspersoon is, wordt zij niet als zodanig ingeschreven in het handelsregister en heeft zij geen vennootschappelijk vermogen (patrimoine social). De gemeenschap wordt beheerst door de regels over wettelijke of contractuele gemeenschappen.24

Een commissie die betrokken was bij de voorbereiding van een wetswijziging uit 2011,25 heeft in overweging gegeven om aan de AARPI rechtspersoonlijkheid te verlenen (voordeel: maakt fusie mogelijk). Dit idee is niet gevolgd. Men was van oordeel dat dit afbreuk zou doen aan de flexibiliteit van de rechtsvorm en dat toe- en uittreden bij een AARPI zonder rechtspersoonlijkheid goed hanteerbaar was.26 Rechtspersoonlijkheid heeft onder meer gevolgen voor het aansprakelijkheidsregime. Een beroepsvennootschap die rechtspersoon is, zal zelf wegens wanprestatie aansprakelijk zijn, als in de uitoefening van een door haar aanvaarde opdracht een beroepsfout wordt gemaakt.