14.3.2 Ambtsedige verklaringen

Ambtenaren kunnen verklaringen afleggen op hun ambtseed (‘op de eed bij de aanvang zijner bediening afgelegd’), en daardoor de stelligheid van die verklaringen onderstrepen.1 Het ligt voor de hand dat daarmee beoogd wordt om de (gepercipieerde) geloofwaardigheid te vergroten. Een ambtsedige verklaring legt echter niet per definitie meer gewicht in de schaal dan zijn niet-ambtsedige evenknie.2 De bewijsgradatie ‘beyond reasonable doubt’ wordt dus niet per se eerder gehaald met een ambtsedige verklaring. Ambtsedige verklaringen worden blijkens de jurisprudentie niet louter vanwege het ambtsedige karakter op een hoger plan gesteld.3 In lijn met de vrije bewijsleer komt het dan ook geregeld voor dat ambtsedige verklaringen niet door de feitenrechter worden gevolgd.4

Voor wat betreft de praktische betekenis van de ambtsedige verklaring bestaat er in beginsel geen verschil tussen de sfeer van de heffing en de sfeer van de boete. In de sfeer van de boete worden ambtsedige verklaringen vooral gebruikt als bewijsmiddel ten aanzien van aangifteverzuimboetes bij aanslagbelastingen.5 Dikwijls staat dan ter discussie of de aanmaning is verzonden.6 De inspecteur of zijn collega verklaart vervolgens ambtsedig dat de verzending daadwerkelijk heeft of moet hebben plaatsgevonden.7 De feitenrechter is, in gevallen waarin er lange tijd verstreken was tussen de (beweerde) verzending en de verklaring, of waarin onduidelijk bleef waarop de inspecteur zijn kennis omtrent de feitelijke verzending precies baseerde, niet minder kritisch vanwege het ambtsedige karakter.8 Naar mijn mening is dat terecht: het enkele feit dat een dergelijke verklaring op ambtseed wordt opgemaakt, betekent ook in de sfeer van de boete nog niet dat die verklaring meer geloofwaardig is dan een niet-ambtsedige verklaring.

In het strafrecht heeft een ambtsedige verklaring, vooral in de vorm van een proces-verbaal, wél een bijzondere bewijsrechtelijke status.9 Het is de strafrechter bijvoorbeeld toegestaan om, in afwijking van de hoofdregel dat er ten minste twee bewijsmiddelen benodigd zijn, uitsluitend op basis van een ambtsedig proces-verbaal van een opsporingsambtenaar een veroordeling uit te spreken.10

Overigens kan de rechter, juist omdát hij vrij is in de keuze, weging en waardering van de bewijsmiddelen, wel degelijk een zwaar(der) gewicht aan de ambtseed toekennen en – bijvoorbeeld bij tegenstrijdige verklaringen – de knoop doorhakken ten gunste van de lezing volgens de ambtsedige afgelegde verklaring.11 Ook de waarde die de rechter aan een eventuele onjuistheid in een dergelijke, ambtsedige verklaring hecht, is te zijner discretie. De verklaring kan dus, ondanks de onjuistheid, voor het overige overeind blijven.12 Waar het om gaat, is dat de rechter in dergelijke gevallen geen bijzonder bewijsvoorschrift toepast, maar eenvoudigweg zijn vrije, subjectieve oordeel over de geloofwaardigheid geeft, net zoals hij dat ten aanzien van elk ander bewijsmiddel doet.