12.4.2 Nieuw criterium?

De aanvaarding door het EHRM in O’Halloran en Francis van een bijzonder regime in strafzaken voor (kleine) verkeersdelicten via de band van de op de verdachte uitgeoefende dwang, sluit in zich dat ook (publieke belangen die schuilgaan achter) andere bijzondere rechtsregimes aanleiding kunnen zijn om de gelding van het zwijgrecht te beperken of afhankelijk te stellen van de (maatschappelijke) risico’s die geacht kunnen worden te zijn verbonden met de activiteiten in de branche waarin burgers zich begeven.1 In § 57 van het arrest maakt het Hof ook een duidelijke toespeling op een eigen rechtsregime. Dit zou betekenen dat de toepassing van art. 6 EVRM verschilt naarmate burgers in verschillende hoedanigheden (bestuurder, belastingplichtige, vergunninghouder et cetera) worden gedwongen om mee te werken aan een (punitief) onderzoek.2

In zijn noot onder het arrest wijst Alkema erop dat het Hof in zijn rechtspraak dan al een differentiatie in rechtsbescherming heeft aanvaard voor bijvoorbeeld beroepsgroepen met een eigen tuchtrecht, zoals artsen.3 Ook kan volgens hem worden gedacht aan houders van vergunningen voor risicovolle activiteiten op milieugebied.4 Die groepen hebben met elkaar gemeen dat zij permanent verplicht kunnen worden om gegevens te verstrekken ten behoeve van de volksgezondheid of het milieu. De impliciete erkenning door het Hof in O’Halloran en Francis van een eigen rechtsregime staat dan ook niet op zichzelf.

Ik wijs ook op de dissenting opinion van rechter Myjer bij het arrest. Hij meent dat het Hof stilzwijgend een riskant nieuw criterium bezigt. Dat criterium zou meebrengen dat het algemeen belang bij de opsporing en bestraffing van delicten een factor van betekenis wordt voor de opheffing van het zwijgrecht.5 In dit verband trekt de aandacht dat het Hof kort ervoor in Jalloh zoals gezegd het publieke belang van het onderzoek naar en de bestraffing van begane overtredingen expliciet als toetsingsfactor aanmerkt.6 Dit zijn aanwijzingen dat het Hof in zijn nemo tenetur-rechtspraak kennelijk geneigd is om in toenemende mate rekening te houden met het publieke belang bij de opsporing en bestraffing van delicten. Hierbij teken ik aan dat het publieke belang in de nemo tenetur-zaken na O’Halloran en Francis geen rol speelt. Of deze ontwikkeling zich doorzet, is nog te bezien.