Faillissementspauliana, Insolvenzanfechtung & Transaction Avoidance in Insolvencies (R&P nr. InsR1) 2010/3.2.2.3:3.2.2.3 Subjectieve vereisten artikel 239 IA: influenced by a desire to prefer

Faillissementspauliana, Insolvenzanfechtung & Transaction Avoidance in Insolvencies (R&P nr. InsR1) 2010/3.2.2.3

3.2.2.3 Subjectieve vereisten artikel 239 IA: influenced by a desire to prefer

Documentgegevens:

mr. R.J. de Weijs, datum 15-03-2010

Datum: 15-03-2010
Auteur: mr. R.J. de Weijs
JCDI: JCDI:ADS410196:1
Vakgebied(en): Rechtswetenschap / Algemeen
Insolventierecht / Faillissement

De toepassing van artikel 239IA wordt in vergaande mate ingeperkt door het subjectieve vereiste in artikel 239 lid 5 IA dat het handelen van de schuldenaar moet zijn beïnvloed door de wens tot bevoordeling, oftewel 'the company was influenced by a desire to prefer.' Deze nieuwe test vervangt het vereiste dat tot 1986 gold. Voor 1986 diende de bewindvoerder aan te tonen dat de schuldenaar de wederpartij had betaald met het doel (with a view) deze te bevoordelen. Dit werd begrepen in de zin dat vereist was dat de belangrijkste beweegreden (dominant intention) van de schuldenaar bij de handeling was de schuldeiser te bevoordelen. Een voldoening was daarmee niet aantastbaar indien de schuldenaar een andere belangrijkste beweegreden had.1

De belangrijkste uitspraak voor de interpretatie van artikel 239IA is Re MC Bacon. Deze zaak is al eerder besproken (§ 3.2.1.2), omdat in deze uitspraak ten aanzien van de werking van artikel 238 IA was geoordeeld dat het verstrekken van een zekerheidsrecht voor eigen schulden niet een transaction at an undervalue in de zin van artikel 238 IA vormt. Re MC Bacon geeft echter ook het antwoord op twee vragen ten aanzien van de toepassing van artikel 239 IA. Ten eerste wordt duidelijk gemaakt wat onder `desire' verstaan moet worden en hoe `desire' zich verhoudt tot 'intent'. Ten tweede wordt duidelijk gemaakt hoe het criterium 'influenced by' dient te worden verstaan.

Rechter Millet gaf de volgende toelichting op het vereiste ex artikel 239IA dat de schuldenaar was influenced by the desire to prefer:2

'This is a completely different test. It involves at least two radical departures from the old law. It is no longer necessary to establish a dominant intention to prefer. It is sufficient that the decision was influenced by the requisite desire. That is the first change. The second is that it is no longer sufficient to establish an intention to prefer. There must be a desire to produce the effect mentioned in the subsection.

The second change is made necessary by the first, for without it it would be virtually impossible to uphold the validity of a security taken in exchange for the injection of fresh funds into a company in financial difficulties. A man is taken to intend the necessary consequences of his actions, so that an intention to grant a security to a creditor necessarily involves an intention to prefer that creditor in the event of insolvency. The need to establish that such intention was dominant was essential under the old law to prevent perfectly proper transactions from being struck down. With the abolition of that requirement intention could not remain the relevant test. Desire has been substituted. That is a very different matter. Intention is objective, desire is subjective. A man can choose the lesser of two evils without desiring either.

It is not, however, sufficient to establish a desire to make the payment or grant the security which it is sought to avoid. There must have been a desire to pro-duce the effect mentioned in the subsection, that is to say, to improve the creditor's position in the event of an insolvent liquidation. A man is not to be taken as desiring all the necessary consequences of his actions. Some consequences may be of advantage to him and be desired by him; others may not affect him and be matters of indiffèrence to him; while still others may be positively disadvantageous to him and not be desired by him, but be regarded by him as the unavoidable price of obtaining the desired advantages. It will still be possible to provide assistance to a company in financial difficulties provided that the company is actuated only by proper commercial considerations. Under the new regime a transaction will not be set aside as a voidable preference unless the company positively wished to improve the creditor's position in the event of its own insolvent liquidation. There is, of course, no need for there to be direct evidence of the requisite desire. Its existence may be inferred from the circumstances of the case fust as the dominant intention could be inferred under the old law. But the mere presence of the requisite desire will not be sufficient by itself: It must have influenced the decision to enter into the transaction. It was submitted on behalf of the bank that it must have been the factor which "tipped the scales". I disagree. That is not what [subsection (4)] says; it requires only that the desire should have influenced the decision. That requirement is satisfied i f it was one of the factors which operated on the minds of those who made the decision. It need not have been the only factor or even the decisive one. In my judgment, it is not necessary to prove that, if the requisite desire had not been present, the company would not have entered into the transaction. That would be too high a test.'

De verschillen met het oude recht zijn echter minder groot dan zij op het eerste gezicht lijken. Hoewel de commissie Cork wenste te breken met het oude recht en afstand heeft genomen van de gedachte dat sprake zou moeten zijn van fraud, en Millet in Re MC Bacon oordeelde dat het nieuwe recht een compleet nieuwe test bevat, lijken de verschillen met het oude recht beperkt. Zo meent Walters dat de toets onder artikel 239IA uiteindelijk niet veel verschilt van het oude recht. Walters:

`As the office holder is now only required to establish that the company was "influenced by a desire to prefer", it appears at first sight that section 239 (5) lowers the burden of prooi: However, in practice, the adoption of the "influenced by a desire" test has made it no easier for office holders to impugn factual preferences unless the counterparty happens to be a connected person.'3

Het is dan ook tegen deze achtergrond dat de omkering van de bewijslast in artikel 239 lid 6IA ten aanzien van het bestaan van deze desire to prefer uiteindelijk praktisch het belangrijkste verschil met het oude recht vormt.4 Deze wens wordt vermoed te bestaan indien de preference werd gecreëerd in de verhouding tot een gerelateerde partij.5 Hierboven is bij de bespreking van de objectieve vereisten van artikel 239 IA gezien dat nog wel vereist is dat de schuldenaar op dat moment reeds insolvent was. Aan dit vereiste (insolventie) wordt als hiervoor gezien in § 3.2.2.2 niet ex lege vermoed te zijn voldaan.6 Het bewijsvermoeden ten aanzien van 'the desire to prefer' zal in de regel moeilijk te weerleggen zijn, vooral nu deze vraag alleen aan bod komt indien de insolventie van de schuldenaar gegeven is. Walters:

`Where the connected person is a director, he win face the oflen insuperable difficulty of explaining why the company chose to give him favourable treatment over other unconnected creditors. '7

Onder het recht voor 1986 was het geldende jurisprudentie dat wanneer de schuldeiser zeer sterk aandringt op nakoming, de situatie kon ontstaan dat de schuldenaar geen eigen vrije wil meer had en daardoor niet gezegd kon worden te hebben gehandeld met de vereiste intentie van bevoordeling.8 Hierboven is reeds gezien dat een uitgangspunt van het nieuwe recht blijft dat wanneer een schuldeiser druk uitoefent om betaling te krijgen, deze in beginsel 'de vruchten van zijn inspanningen' mag houden. Voor zover de schuldenaar toegeeft aan druk van de schuldeiser, zal dit een factor vormen tegen het aannemen van 'the desire to prefer' .9

Al met al is het onder het Engelse recht moeilijk om preferences aan te tasten en biedt het Engelse recht de concurrente schuldeisers de facto dan ook weinig bescherming tegen een vermindering van het voor verdeling beschikbare vermogen. Zie in deze zin, kritisch, Bridge:

`Indeed, when the effect of section 239 is added to the effect of sections 238 and 245, on undervalue transactions and late floating charges, the provisions as a whole do little to protect unsecured creditors from the grapt of security to one or more of their number during the twilight period, in a way that diminishes the estate available for later distribution.'10

Artikel 239IA lijkt de facto dan ook slechts bescherming te bieden tegen het bevoordelen van gerelateerde schuldeisers. Zie Keay:

‘Absent the situations where the respondent is a connected person or an associate of the insolvent who is labouring under the burden of a presumption that the insolvent had a desire to give a preference to the respondent, office-holders will Oen have difficulty in adducing any or sufficient evidence to impugn the transaction.11

Zeer opvallend van het Engelse recht ten aanzien van preferences is dat het voor het aannemen van een preference in het geheel geen eisen stelt ten aanzien van de subjectieve gesteldheid van de wederpartij. Aan de zijde van de wederpartij is noch vereist dat deze handelde met de intentie om zijn positie te verbeteren, noch dat deze wist dat benadeling van de overige schuldeisers het gevolg zou zijn. De belangen van de wederpartij kunnen echter nog bescherming krijgen bij het bepalen van de op te leggen sanctie. In de literatuur wordt namelijk wel betoogd dat al te scherpe gevolgen voor wederpartijen die te goeder trouw betalingen in ontvangst hebben genomen, gemitigeerd zouden kunnen worden door de bepaling in artikel 239IA dat 'the court shall make an order as it thinks fit.'12Hoewel het Engelse recht dus voor de toepasselijkheid van artikel 238 en 239 IA geheel voorbijgaat aan de subjectieve gesteldheid van de wederpartij, komt deze via de achterdeur van het bepalen van de sanctie mogelijk toch naar binnen.

Hierboven is reeds ingegaan op de regel dat ook een preference gecreëerd kan worden in de relatie van de schuldenaar tot een derde die zich borg heeft gesteld voor schulden van de schuldenaar of zich anderszins sterk heeft gemaakt. Indien de schuldenaar juist die schulden voldoet waar deze derde zich voor heeft sterk gemaakt, kan de betaling aan de schuldeiser zowel een preference opleveren in de relatie schuldenaar — schuldeiser, maar ook in de relatie schuldenaar — borg. Wil een vordering slagen tegen de schuldeiser of de borg, dan dient vast komen te staan dat de schuldenaar in die relatie de bevoordeling wenste.13 Uiteraard is het mogelijk dat de schuldenaar beide wenste te bevoordelen. Het vaststellen of, en zo ja wie, de schuldenaar wenste te bevoordelen zal snel aanleiding geven tot geschillen. Controversieel in deze context is de zaak Re Agriplant Services Ltd. De bestuurder van Agriplant had zich borg gesteld voor leasetermijnen van Agriplant jegens de lessor. Toen Agriplant in financiële problemen was gekomen had de bestuurder aanvankelijk de betalingen gestaakt. Een ingeschakelde insolventierecht-expert had de bestuurder ook aangeraden geen betalingen meer te verrichten. Vlak voor de aanvang van de insolventieprocedure betaalde Agriplant echter toch nog een bedrag van GBP 20.000 aan de lessor. De rechter nam in een latere procedure niet alleen aan dat Agriplant de wens had haar bestuurder te bevoordelen, maar dat zij ook de lessor wenst te bevoordelen. De rechter overwoog daartoe dat Agriplant de lessor wenste te bevoordelen omdat het enkel daardoor mogelijk was haar bestuurder te bevoordelen.14 Walters is zeer kritisch ten aanzien van deze benadering en meent dat deze zich slecht verhoudt met de uitgangspunten van Re Mc Bacon. Walters:

would also be open to the court, following MC Bacon, to find in an appropriate case (i) that the company should not be taken as desiring all the necessary consequences of its actions and (h) that it whished to prefer the guarantor but did not positively wish to prefer the principal creditor with the result that the improvement in the principal creditor position was merely an unwanted side effect of its main purpose. In such a case (applying MC Bacon and contra Agriplant) an action lies only against the guarantor because there is no desire in relation to the creditor to produce the effect mentioned in section 239 (4)(b).,15

Toon alle voetnoten

Voetnoten

Voetnoten

Zie hierover Walters, Preferences, p. 130.

Re MC Bacon Ltd [1990] BCC 78. De feiten die aanleiding tot deze case gaven waren de volgende. Een bedrijf in financiële moeilijkheden had een zekerheidsrecht gecreëerd ter meerdere zekerheid van een reeds bestaande lening. Millet wees uiteindelijk de vordering van de bewindvoerder af. Daartoe overwoog hij: 'That, in my judgment, is all it came to. Mr Glover dealt with the bank it was 'his side of the business', and he saw it as his responsibility to ensure that the company did what he had told the bank it would do. He had promised Mr Hill that the company would give the bank a debenture and he would have been upset if the company had gone into liquidation before it had done so. But he was not concerned whether the bank registered the debenture, even though he knew that it would not be valid unless it was registered, because he did not regard that as his responsibility. He was not worried that the company might go into liquidation before the bank obtained a valid security. That was a matter of indifkrence to him. It follows, and I find, that he was not actuated by a desire to improve the bank's position as a creditor in the event of the company's liquidation.'

Walters, Preferences, p. 160.

Zie Parry, Transaction Avoidance in Insolvencies, p. 157: 'nis presumption did not initially bring the benefits that might have been anticipated as the first three reported cases in which this presumption was invoked were all decided in favour of the connected party. More recently, howeven the presumption has assisted the office holder in making recoveries in cases such as Weisgard v Pilkington, Re Exchange Barvel Ltd and Re Corfe Joinery Ltd. It is therefore clear that this amendment is of substantial benefit to office holders.'

Zie Wiesgard v Pilkington ([1995] BCC 1108), Re Exchange Navel Ltd [1996] BCC 933) en Re Corfe Joinery Ltd, ([1997] BCC 511). Alle drie cases betrof het gevallen waarin de vennootschap in zwaar weer nog vorderingen van bestuurders had voldaan.

Zie artikel 240 lid 2. Zie hierover Walters, Preferences, p. 172.

Walters, Preferences, p. 168.

Zie hierover Keay en Walton, Insolvency Law, p. 566.

Parry, Transaction Avoidance in Insolvencies, p. 156: 'A common circumstance in which it can be argued that a payment to a creditor is not to be regarded as a preference is if the payment is made in response to pressure by the creditor. This pressure may take the form of steps such as demands for payment, and threats to cease to do business with the debtor or to petition for a winding up or bankruptcy.'

10.

Bridge, Collectivity, Management of Estates and the Pari Passu Rule in Winding-up, p. 18.

11.

Keay en Walton, Insolvency Law, p. 559-560.

12.

Zie Parry, Transaction Avoidance in Insolvencies, p. 165: 'This discretion may mitigate the potential harm of a section which concentrates in the intentions of the debtor and has no regard to the culpability of the recipient.' Elders is zij iets voorzichtiger (Parry, Transaction Avoidance in Insolvencies, p. 156): It must be added that the circumstances in which the courts would choose to decline to make an order have yet to clearly emerge.' Zie, ook met een slag om de arm, Walters, die aangeeft dat een en ander nog niet is uitgekristalliseerd. Walters, Preferences, p. 174: Accordingly, there is a case for saying that parties who receive the benefit of an unlawful preference in good faith and/or change their position on the assumption that the transaction is wind should be entitled to relief. It is as yet unclear whether the English courts would be prepared to read such a defence into section 239-241 in the absence of express statutoly provision.'

13.

Vaak zal de borg een gerelateerde persoon zijn (bestuurder of aandeelhouder) zodat de bewindvoerder in die relatie een beroep kan doen op het vermoeden dat het handelen van de schuldenaar in die relatie is beïnvloed door de wens tot bevoordeling. Walters, Preferences, p. 176 gaat er vanuit dat ook in deze drie-partijen verhouding het vermoeden geldt in de relatie tot de gerelateerde persoon.

14.

Zie Re Agriplant Services Ltd, [1997], 2 BCLC 598.

15.

Walters, Preferences, p. 164, 165.