3.2.4 Herziening Wetboek van Koophandel (1835-1836)

43. Na afloop van de Franse bezetting werkte de wetgever aan het Wetboek van Koophandel, ter vervanging van de Franse Code de Commerce. Het wetsontwerp daterend van 21 oktober 1835 voorzag in een titel genaamd ‘Van homologatie van accoord buiten failliet-verklaring’.1

Op grond van de voorgestelde regeling zou de Hoge Raad een onderhands akkoord kunnen homologeren wanneer dat door een gekwalificeerde meerderheid2 van de schuldeisers was aangenomen. Daarmee zou een koopman zijn onderneming kunnen voortzetten “zonder dat de smet van faillissement op hem zal kleven”.3 Volgens de wetgever bestond er een “gegrond vooruitzigt” dat ook de schuldeisers beter af zouden zijn met de homologatie van een dergelijk akkoord: de kosten van een faillissement zouden immers worden voorkomen, hetgeen de uitkering aan de schuldeisers zou vergroten.4

De regering beoogde tegemoet te komen aan een in de praktijk gevoelde behoefte. Schuldenaren vroegen regelmatig surseance van betaling aan, louter om gedurende dat uitstel tot een akkoord met hun schuldeisers te komen. De regering wilde met het wetsontwerp ook een destijds bestaande praktijk reguleren. Sinds 1815 is met enige regelmaat een akkoord buiten faillissement gehomologeerd door koning Willem I, die zich daarbij beriep op zijn bevoegdheid ex plenitude potestatis, op grond van de volheid van zijn macht.5 De grondslag van die bevoegdheid van de soeverein was echter onduidelijk en omstreden.6 Omdat de bevoegdheid van de koning geen duidelijke wettelijke grondslag had, kende de procedure geen formaliteiten en waarborgen tegen misbruik. De regering beoogde met het wetsontwerp te voorzien in een in de wet verankerde, met waarborgen omklede regeling.

Met name Tweede Kamerlid Donker Curtius van Tienhoven pleitte vurig voor de voorgestelde titel. Hij stelde dat het Wetboek van Koophandel een “gaaping” bevatte voor de door “buitengewone rampspoedige omstandigheden” geraakte koopman. Die beschikte immers niet over de mogelijkheid middels een “redelijk accoord het hoofd weer te kunnen opbeuren en zich geheel of gedeeltelijk te herstellen”. In zijn betoog, inmiddels bijna twee eeuwen oud, beschrijft hij het in de 21ste eeuw nog even actuele probleem van dwarsliggende crediteuren die hun nuisance value willen verzilveren:

Het ontwerp voor de titel inzake het ‘accoord buiten failliet-verklaring’ werd met 31 tegenstemmen tegenover 3 vóórstemmen verworpen. De tegenstanders bestempelden het voorstel onder meer als nutteloos, ondoelmatig en gevaarlijk. Het wetsontwerp bevatte bovendien vele formaliteiten, ingebouwd om misbruik van de regeling tegen te gaan. Zo zou er een verificatieprocedure onder toezicht van de rechter-commissaris plaatsvinden en was er een rol weggelegd voor een raad-rapporteur en het OM, alvorens de Hoge Raad tot homologatie kon besluiten. De Kamerleden meenden dat die ingewikkelde waarborgen ertoe zouden leiden dat de akkoordprocedure buiten faillissement minstens zo kostbaar en tijdrovend zou zijn als de totstandkoming van het faillissementsakkoord.8