10.2.5.1 Verbod op voortbouwen op vermoedens

Dat met vermoedens als bewijsmiddel voor de boete terughoudend moet worden omgegaan, komt ook tot uitdrukking in het door de Hoge Raad geformuleerde verbod op het voortbouwen op vermoedens. In de betreffende KBLux-zaak stond feitelijk vast wat het saldo op 31 januari 1994 was geweest. Het ging vervolgens om de vraag in hoeverre aan dat vaststaande saldo op 31 januari 1994 een vermoeden kon worden ontleend, dat het betreffende saldo ook op verschillende andere momenten in de tijd (dus: eerder of later dan dat ene moment), reeds of nog steeds bestond.1 Op zichzelf is het ontlenen van een dergelijk vermoeden mogelijk: het (reeds of nog steeds) bestaan van het saldo op enig moment kan worden afgeleid uit het op 31 januari 1994 aanwezige saldo. Op een vermoeden dat aldus, ten aanzien van enig moment in de tijd, gerechtvaardigd is geacht, kan volgens de Hoge Raad voor beboetingsdoeleinden echter niet worden voortgebouwd (ten aanzien van weer een ander moment in de tijd).2 Kortom: als aan het aanwezige saldo op 31 januari 1994 het vermoeden wordt ontleend dat dit saldo ook op 1 januari 1995 nog aanwezig was, kan aan het op 1 januari 1995 aanwezig geachte saldo niet het vermoeden worden ontleend dat dit saldo ook op 1 januari 1996 nog aanwezig was. Dat laat onverlet dat aan hetzelfde vaststaande feit (het saldo op 31 januari 1994) steeds opnieuw een vermoeden kan worden ontleend ten aanzien van één bepaald ander moment in de tijd (bijvoorbeeld 1 januari 1996), al is daarvoor telkens ook aanvullend bewijs nodig.3

Hoewel het in de berechte casus ging om de extrapolatie in de tijd, is de regel dat voor wat betreft het bewijs van het begaan van het beboetbare feit op vermoedens niet mag worden voortgebouwd, naar mijn mening algemeen geldend. Als uitgangspunt geldt immers dat elk vermoeden rechtstreeks moet zijn terug te voeren op vaststaande feiten, en dus niet ontleend mag worden aan andere vermoedens.4