7.1 Inleiding

De Awb is opgebouwd rond het besluit. Als het besluit eruit zou worden gehaald, zou het bouwwerk instorten. De hoofdstukken 3 en 4 zouden nergens meer over gaan en de hoofdstukken 6, 7 en 8 zouden rechtsbescherming bieden tegen niets. Het besluit is aanknopingspunt voor de bestuursrechtelijke normering, voor de toegang tot de bestuursrechter en voor de rechterlijke toetsing. Het belang dat eraan wordt toegekend is goed beschouwd nog groter dan dat van een aanknopingspunt: rechtmatigheid van besluiten wordt gezien als een waarborg voor rechtmatig bestuur. De verst strekkende consequentie hiervan was vroeger de actio popularis: het beroepsrecht van een ieder om tegen een besluit op te komen. Dat werd gecombineerd met de opdracht aan de rechter om ambtshalve dat besluit te toetsen aan alle toepasselijke normen. Tel daarbij op dat de rechter volgens de memorie van toelichting bij hoofdstuk 8 van de Awb geacht werd ambtshalve op zoek te gaan naar de materiële waarheid omtrent de feiten en het beeld is helder: bijna alle zeilen werden bijgezet om de rechter te laten controleren of besluiten wel rechtmatig waren.

In de bestuursrechtspraak van de eerste vijfentwintig Awb-jaren heeft zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan waardoor minder het controleren van besluiten en meer de beslechting van geschillen centraal gaat staan.