3.4.5.1 EVRM en EHRM, het eigendomsrecht

Het EVRM maakt geen melding van het evenredigheidsbeginsel in die zin dat het expliciet voorschrijft dat de zwaarte van de sanctie in verhouding moet staan tot de overtreding. Het evenredigheidsbeginsel maakt impliciet onderdeel uit van het EVRM.1 Overwegingen van het EHRM omtrent evenredige bestraffing zijn dan ook onder meer terug te vinden bij een beroep op artikel 3,2artikel 5,3artikel 6,4artikel 115 en artikel 1 EP.6

Dit onderzoek richt zich op een specifiek soort straf, namelijk de geldstraf. In onderdeel 3.4.4.2 is reeds ingegaan op de betekenis van het ‘fair trial’-beginsel voor de zorgvuldigheid van het onderzoek naar een evenredige geldstraf. Uit de rechtspraak van het EHRM komt echter naar voren dat geldelijke straffen ook andere rechten en vrijheden kunnen beknotten dan het recht op een eerlijke behandeling. Zo kan een geldstraf een inbreuk opleveren op de vrijheid van meningsuiting van artikel 10 van het EVRM.7 Ook kan een geldstraf strijdig zijn met het eigendomsrecht, zoals verwoord in artikel 1 van het Eerste Protocol (EP) bij het EVRM.8 Vanwege het doel van dit onderzoek beperk ik mij tot de evenredigheidstoets die het EHRM uitvoert bij vermeende inbreuken op het eigendomsrecht door (hoge) geldboeten.9

Artikel 1 van het EP regelt kortweg het recht van een individu op het ongestoorde genot van zijn eigendom. Het artikel valt uiteen in drie te onderscheiden regels: het beginsel van ongestoord eigendomsgenot (eerste volzin van het eerste lid), de bescherming tegen ontneming van eigendom (tweede volzin van het eerste lid) en de mogelijkheid van regulering van eigendom (tweede lid). Volgens het EHRM moet de eerste regel gezien worden als een verwoording van het algemene beginsel, en de twee volgende regels zijn daar een uitwerking van.10

Bij de beoordeling van een eventuele onrechtmatige inbreuk op het algemene eigendomsrecht van de eerste volzin van het eerste lid van artikel 1 EP, onderzoekt het hof of de staat een eerlijke belangenafweging (‘fair balance’) heeft gemaakt tussen het algemene belang en de bescherming van het individuele eigendomsbelang.11 Volgens het hof kan een boete onrechtmatig zijn, wanneer deze een buitensporige last (‘excessive burden’) voor de betrokkene vormt of wanneer de boete een fundamentele inbreuk op zijn financiële positie met zich brengt.12 Van belang is dat met de boete, het middel, een legitiem doel (‘legitimate aim’) wordt nagestreefd. Staten hebben daarbij een ruime beoordelingsvrijheid,13 waarbij wordt aangetekend dat de keuze voor een boete, in plaats van voor een andere sanctie, onderdeel van deze ‘wide margin of appreciation’ uitmaakt.14 Mede als gevolg van deze ruime beoordelingsmarge komt het hof, net als bij de strafrechtelijke niet-geldelijke straffen, niet snel tot het oordeel dat een (fiscale) boete excessief is.15 Zelfs niet wanneer het zelf tot de conclusie komt dat de boeten in kwestie zeer hoog zijn.16^,17

Het voorgaande neemt echter niet weg dat artikel 1 EP een invulling lijkt te geven aan het evenredigheidsbeginsel bij beboeting. Doel en middel moeten worden geduid en met elkaar in overeenstemming zijn, zodat het tevens een aanzet geeft voor de in acht te nemen strafbeïnvloedende omstandigheden (zie het volgende hoofdstuk).