8.2.3 Het begrip identieke en soortgelijke goederen

De grondslag van de transactiewaarde van identieke of soortgelijke goederen is gelegen in artikel 74, lid 2 onderdeel a respectievelijk b, DWU. Beide bepalingen zijn nader uitgewerkt in artikel 141 UDWU. In artikel 1, leden 4 en 14, UDWU is respectievelijk voorzien in een definitie voor identieke en soortgelijke goederen:1

Onder identieke en soortgelijke goederen worden geen goederen verstaan waarin engineering, ontwikkeling, werken van kunst, ontwerpen, tekeningen en schetsen zijn begrepen of tot uitdrukking gebracht die binnen de Europese Unie zijn verricht of vervaardigd.2 Dit is anders indien de daarmee verband houdende kosten niet in de transactiewaarde van de identieke of soortgelijke goederen zijn begrepen. In de zaak Oribalt Rīga tegen Valsts ieņēmumu dienests heeft het Hof van Justitie nadere richtsnoeren geformuleerd aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of sprake is van soortgelijke goederen.3 In navolging van A-G Wahl overweegt het Hof van Justitie dat voor het identificeren van soortgelijke goederen ‘alle elementen’ in aanmerking genomen moeten worden die van invloed kunnen zijn op de werkelijke economische waarde van de goederen.4 Daarmee introduceert het Hof van Justitie het ‘werkelijke economische waarde’-criterium ook voor de transactiewaarde van soortgelijke goederen in navolging van de transactiewaarde van ingevoerde goederen, om te rechtvaardigen welke factoren al dan niet in aanmerking genomen moeten worden voor het bepalen van de douanewaarde.5 Tegen deze achtergrond oordeelt het Hof van Justitie, naar mijn mening terecht en niet verwonderlijk gelet op de hiervoor geciteerde definitie in de CVA, dat de marktpositie van de goederen ook van invloed is op de werkelijke economische waarde en dus een rol bij de zoektocht naar soortgelijke goederen moet spelen. Niet wordt duidelijk wat de precieze reikwijdte van het begrip ‘alle elementen’ is, al lijken hieronder ook de prijselementen van de artikelen 71 en 72 DWU te kunnen worden geschaard (onderdeel 8.2.5).6 Ik meen dat dit oordeel ook relevant is voor de uitleg van het begrip soortgelijke goederen zoals gebruikt in de aftrekmethode en fall-back methode onder zowel het CDW als thans onder het DWU.

Op basis van eerdergenoemde definities lijkt de beoordeling of goederen als identiek of soortgelijk kunnen worden aangemerkt in het bijzonder verband te houden met de kwalitatieve kenmerken van de goederen. Ik meen dat daarnaast ook kwantitatieve maatstaven moeten worden aangelegd om de neutraliteit van het stelsel te waarborgen. Een levering van een kleine hoeveelheid identieke goederen op hetzelfde moment kan mijns inziens minder representatief zijn vergeleken met een grotere hoeveelheid identieke goederen die op een nagenoeg gelijk moment worden ingevoerd (onderdeel 8.2.4.2). Uit Commentary 1.1 van de Technische commissie douanewaarde van de WDO zijn daarnaast diverse algemene regels te herleiden over wanneer de transactiewaarde van identieke of soortgelijke goederen toepassing vindt.7 Zo is sprake van identieke of soortelijke goederen, zelfs indien i) de ingevoerde goederen voor een ander doel na invoer worden ingezet, ii) de afnemer op een ander handelsniveau opereert en derhalve een andere prijs hanteert,8 en iii) kunnen goederen in niet-geassembleerde staat onder voorwaarden als identiek of soortgelijk aan de geassembleerde goederen aangemerkt worden. Hoewel natuurlijke producten zoals een bepaald type bloembol, groente of fruit weliswaar niet als identiek goed aangemerkt kan worden als hun afmetingen verschillend zijn, zijn zij niettemin aan te merken als soortgelijk voor zover zij commercieel uitwisselbaar zijn.