76 Nederlandse rechter is bevoegd in de hoofdzaak op grond van de EEXVo (Ibis)

De Nederlandse rechter die zijn bevoegdheid in de hoofdzaak kan baseren op een van de bevoegdheidsgronden in art. 4 of 7 tot en met 26 EEX-Vo Ibis (art. 2 of 5 tot en met 24 EEX-Vo), is ook bevoegd om kennis te nemen van een ten behoeve van die hoofdzaak verzocht voorlopig getuigenverhoor.1 In de zaak Roucar/4Stroke2oordeelden hof en Hoge Raad dat het verzoek tot een voorlopig getuigenverhoor valt onder het materiële toepassingsgebied van de EEX-Vo als de hoofdzaak ten behoeve waarvan het voorlopig getuigenverhoor wordt verzocht binnen de materiële reikwijdte van de EEX-Vo valt.3 De Hoge Raad overwoog:

Mogelijk suggereert de Hoge Raad dat voor de vaststelling of een voorlopig getuigenverhoor valt onder het materiële toepassingsgebied van de EEX-Vo van belang is met welk doel een voorlopig getuigenverhoor wordt gevraagd.4 Irrelevant is echter met welk doel een voorlopig getuigenverhoor wordt verzocht. Uit het arrest Van Uden/Deco-Line5volgt dat geen beperkingen gelden als de rechter zijn bevoegdheid in de hoofdzaak kan baseren op de EEX-Vo. Polak leidt dit af uit de opbouw en de onderbouwing van het hieronder te bespreken arrest St. Paul Dairy/ Unibel, waaruit blijkt dat het HvJ EG niet uitsluit dat een voorlopig getuigenverhoor onder de materiële reikwijdte van de EEX-Vo valt. Het HvJ EG waarschuwt in die uitspraak met name voor het omzeilen van de gewone bevoegdheidsregels via art. 31 EEX-Vo (art. 35 EEX-Vo Ibis) en daarmee ook de doelstellingen van de EEX-Vo.6 Door het voorlopig getuigenverhoor te koppelen aan de rechtsmacht van de Nederlandse rechter op grond van de gewone bevoegdheidsregels van de EEX-Vo (Ibis) hoeft juist geen vrees te bestaan voor het ontduiken van die regels.

In de zaak Roucar/4Stroke7was een overeenkomst gesloten tussen enerzijds het Nederlandse Roucar en anderzijds het Franse bedrijf 4Stroke en zijn in Parijs wonende bestuurder Antonov. In de overeenkomst was een forumkeuzebeding opgenomen, waarin was gekozen voor de rechtbank Utrecht. Het hof oordeelde in hoger beroep dat de rechtbank de vraag naar haar bevoegdheid ten aanzien van het door Roucar ingediende verzoek tot een voorlopig getuigenverhoor ten onrechte niet had beoordeeld aan de hand van de bepalingen van de EEX-Vo. Aangezien het uit het verzoek blijkende onderliggende geschil een burgerlijke of handelszaak in de zin van art. 1 EEX-Vo was, volgde ten aanzien van 4Stroke de bevoegdheid van de rechtbank rechtstreeks uit het forumkeuzebeding. Antonov had zich echter naar het oordeel van het hof niet gebonden aan het forumkeuzebeding, waardoor de bevoegdheid ten aanzien van hem niet op het forumkeuzebeding kon worden gebaseerd.8 Ook op een andere grond, zoals art. 5 lid 1 of 3 EEX-Vo (art. 7 lid 1 of 2 EEX-Vo Ibis), kon geen bevoegdheid worden aangenomen. In cassatie erkende de Hoge Raad dat, nu het onderliggende geschil een burgerlijke of handelszaak in de zin van art. 1 EEX-Vo was, ook het voorlopig getuigenverhoor viel binnen het materiële toepassingsgebied van de EEX-Vo, maar dat in dit geval de bevoegdheid van de rechtbank niet op enige bevoegdheidsgrond van de EEX-Vo kon worden gebaseerd.9

Vergelijkbaar met de bovenstaande zaak was een recente zaak bij de rechtbank Midden-Nederland, waarin een forumkeuze voor de Luxemburgse rechter was gedaan.10 Na een onderzoek op welke geschillen de forumkeuze betrekking had, verklaarde de rechtbank zich onbevoegd voor zover het verzoek zag op feiten die van belang waren voor het onder de forumkeuze vallende geschil.

In een zaak met vier toekomstige gedaagden, waarvan drie in Nederland waren gevestigd en één in het buitenland, baseerde de rechtbank haar bevoegdheid ten aanzien van de buitenlandse vennootschap (zowel internationaal als relatief) op art. 6 lid 1 EEX-Vo (art. 8 lid 1 EEX-Vo Ibis).11 Volgens dit artikel kan een persoon ook worden opgeroepen “indien er meer dan één verweerder is: voor het gerecht van de woonplaats van een hunner, op voorwaarde dat er tussen de vorderingen een zo nauwe band bestaat dat een goede rechtsbedeling vraagt om hun gelijktijdige behandeling en berechting, teneinde te vermijden dat bij afzonderlijke berechting van de zaken onverenigbare beslissingen worden gegeven”.12 De rechtbank motiveerde niet waarom de vorderingen in de hoofdzaak aan dit criterium van een nauwe band voldeden.

Te kort door de bocht ging de rechtbank Rotterdam.13 Nogal pragmatisch gaf de rechtbank geen oordeel over de vraag of de EEX-Vo of het EVEX (een Zwitserse partij was betrokken bij deze zaak) van toepassing was. De rechtbank oordeelde dat zij hoe dan ook bevoegd was, ofwel op grond van een Europese regeling ofwel op grond van art. 3 onder a Rv. De rechtbank meende dat rechtsmacht kon worden gebaseerd op de hoofdregel van art. 2 EEX-Vo/EVEX (art. 4 EEX-Vo Ibis), omdat de Nederlandse verweerder in een verzoekschriftprocedure tot het houden van een voorlopig getuigenverhoor moet worden aangemerkt als gedaagde in de zin van dat artikel. Dit oordeel is onjuist. De rechtbank had moeten beoordelen of zij in de eventueel aanhangig te maken hoofdzaak (een vordering op grond van onrechtmatige daad) bevoegd zou zijn.

Ook het hof ’s-Hertogenbosch baseerde zijn bevoegdheid op de rechtsmachtregeling in Rv.14 In deze zaak was in eerste aanleg een voorlopig getuigenverhoor verzocht door een Nederlandse en een Engelse partij tegen een Duitse partij. De Nederlandse partij was van mening dat de forumkeuze voor de Nederlandse rechter in haar algemene voorwaarden van toepassing was en de Duitse partij was van mening dat de forumkeuze voor de Duitse rechter in haar algemene voorwaarden van toepassing was. Het hof meende dat de rechtsmacht beoordeeld diende te worden op grond van art. 3 Rv, tenzij op grond van art. 8 lid 2 Rv de forumkeuze voor de Duitse rechter daaraan in de weg zou staan. Aangezien volgens het hof de algemene voorwaarden van de Duitse partij van toepassing waren, sloot de forumkeuze voor de Duitse rechter de rechtsmacht van de Nederlandse rechter uit. Het hof had in deze zaak – tussen partijen die allen in lidstaten gevestigd waren – behoren te onderzoeken en beoordelen of de Nederlandse rechter op grond van de EEX-Vo bevoegd was om de hoofdzaak te behandelen en beslissen. In het bevestigende geval had het hof het voorlopig getuigenverhoor moeten toewijzen.