3.3.3.1 Begrijpelijkheid: tekst-, zin- en woordniveau

Begrijpelijkheid betekent niet ‘Jip-en-Janneke-taal’, maar toegankelijk taalgebruik voor de doelgroep (zoals burgers met weinig fiscale kennis).1 ‘Eenvoudig en duidelijk formuleren is daarbij het belangrijkst’, aldus de Taal- en Tekstrichtlijnen.2 Dat vraagt van de Belastingdienst dus inspanningen op tekst-, zin- en woordniveau.

Op tekstniveau moet de tekst als geheel een logische opbouw hebben, overzichtelijk zijn en een in één oogopslag heldere, ‘scannable layout’ bevatten (‘structuur’).3 Onder andere korte alinea’s, tussenkoppen, korte tekstdelen en opsommingen dragen hieraan bij, zo laten de Taal- en Tekstafspraken zien.

Op zinsniveau (‘formulering’) wordt begrijpelijkheid bevorderd door ‘eenvoudig en duidelijk’ formuleren.4 Dan gaat het volgens de Taal- en Tekstafspraken om zinnen met een eenvoudige structuur (geen tangconstructies of opeenstapelingen van bijzinnen), korte zinnen, positieve formuleringen (geen dubbele ontkenningen) en geen vaag taalgebruik (geen onpersoonlijke lijdende vorm). Ook dienen formuleringen slechts voor één uitleg vatbaar te zijn (geen dubbelzinnigheid).

Op woordniveau geldt onder andere dat jargon moet worden vermeden (ambtelijke uitdrukkingen, bijvoorbeeld niet: ‘onderhavige’, maar ‘dit’), zo volgt uit de Taal- en Tekstafspraken.5 Dat geldt ook voor afkortingen (bijv. niet ‘IB’ maar ‘Inkomstenbelasting) en onnodig moeilijke woorden (bijvoorbeeld niet ‘gehuwd’ maar ‘getrouwd’, niet ‘verschuldigd zijn’ maar ‘moeten betalen’). Steeds wordt het ‘duidelijkste of meest gangbare begrip’ gehanteerd. Met fiscale en juridische termen ligt dat genuanceerder, zoals hierna wordt toegelicht.