3.2.3 Plaats getuigen(verklaringen) in het hedendaagse strafproces

Getuigenverklaringen nemen ook vandaag de dag nog een centrale plaats in het strafproces in. Zij spelen niet alleen een belangrijke rol bij de opsporing, zij zijn ook van grote betekenis voor de bewijsvoering. Echter, getuigenverklaringen genieten geen bijzonder goede reputatie. Zij worden door sommigen wel gezien als ‘naar zijn aard zwak en riskant bewijs’,1 vooral in relatie tot andersoortig bewijsmateriaal. De opkomst van forensisch technisch bewijsmateriaal lijkt de getuigenverklaring in de beeldvorming te hebben gedegradeerd tot tweederangs bewijsmateriaal. Technisch bewijsmateriaal wordt door sommigen wel gezien als het alternatief voor de verklaringen van feilbare getuigen.2 Immers, stille getuigen liegen niet. De indruk dat elk onderzoek met behulp van de techniek kan worden opgelost is echter niet correct, net zomin als het idee dat zich bij het gebruik van forensisch technisch bewijsmateriaal geen problemen voordoen. Dat is wel degelijk het geval. De problemen zijn volgens Van Koppen en Elffers alleen van andere aard.3 Bovendien is de grote nadruk op technisch bewijs een miskenning van de juridische realiteit. Onderzoek van De Poot en collega’s laat zien dat technische sporen slechts een zeer beperkte rol spelen in het proces van het vaststellen van de feiten. In het merendeel van de zaken spelen alleen getuigenverklaringen een rol van betekenis.4

Voor het oplossen van zaken zijn getuigenverklaringen vaak onontbeerlijk, omdat getuigen meer dan andere informatiebronnen in staat zijn een geheel verhaal te vertellen omtrent het wie, hoe en waarom van het delict.5 Zij kunnen inzicht verschaffen in de context van het delict en het scenario. Zo kan een ooggetuige een verslag geven van de gang van zaken bij bijvoorbeeld een overval. Andere getuigen kunnen op hun beurt inzicht geven in de motieven van de vermeende dader. Zo ontstaat er een verhaal over wat er zou zijn gebeurd. Een dergelijk verhaal is noodzakelijk voor bijvoorbeeld de interpretatie van het sporenmateriaal. Zonder verhaal is het veelal onmogelijk om de sporen in een context te plaatsen. Het aantreffen van een spoor op de plaats delict vraagt om uitleg, maar is zonder context nietszeggend. Immers, ‘fysieke gevolgen (kunnen) vrijwel nooit uniek worden teruggeredeneerd naar één specifieke gebeurtenis. Aangetroffen sporen kunnen door verschillende gebeurtenissen worden veroorzaakt.’6 Met andere woorden, getuigenverklaringen doen qua belang voor de strafrechtelijke procedure en de bewijsvoering niet onder voor forensische sporen. Integendeel zelfs, getuigenverklaringen zijn voor de opsporing en bewijsvoering onmisbaar. Wel is het duidelijk dat in de omgang met getuigen en bij het gebruik van getuigenverklaringen voor het bewijs de nodige zorgvuldigheid dient te worden betracht.