6.4.2 De woonplaats van een natuurlijk persoon

Om te bepalen waar een natuurlijk persoon woont in de zin van art. 4 AWR, moet worden bezien waar het middelpunt van iemands levensbelangen is gelegen.1 Het is overigens mogelijk dat een natuurlijk persoon op basis van het nationale recht van twee landen een woonplaats heeft in elk van deze landen. Voor die gevallen waarin sprake is van een dubbele woonplaats kennen de verdragen een zogenaamde tie-breaker rule. Voor verdragstoepassing wordt op basis van die regel bepaald welke woonplaats voor gaat.2 Bij toepassing van art. 4 AWR kan een natuurlijk persoon in het geheel geen woonplaats hebben. Dit kwam aan de orde in de uitspraak van de Hoge Raad van 1 juni 1960, opgenomen in BNB 1960/186.3 Belanghebbende in deze zaak was een ongehuwde radiotelegrafist in dienstbetrekking bij Radio Holland NV in Amsterdam. Tot 1951 woonde belanghebbende bij zijn ouders in Nederland. In 1953 liet hij zich uitschrijven bij het bevolkingsregister van de gemeente waar zijn ouders woonden. In oktober 1951 was hij reeds vertrokken naar Indonesië en aan het eind van dat jaar was hij als marconist geplaatst aan boord van een schip dat een lijndienst voer tussen Japan en Zuid-Amerika en als thuishaven Hong Kong had. Hij werkte op deze lijndienst totdat hij op 4 februari 1956 vanuit Singapore met verlof naar Nederland vertrok. Tijdens dit verlof verbleef hij bij zijn ouders. Op 5 juli 1956 vertrok hij naar Indonesië om te werken als marconist aan boord van een schip dat zijn thuishaven in Nederland had. Op 9 augustus 1956 werd hij als marconist geplaatst aan boord van een ander schip dat een lijndienst tussen Japan en Zuid-Amerika had en zijn thuishaven in Hong Kong had. Hof Den Haag oordeelde dat moet worden aangenomen dat belanghebbende geen woonplaats had tijdens het verlof. Van belang hierbij is dat belanghebbende gedurende viereneenhalf jaar voorafgaande aan zijn verlof en na zijn verlof werkte op een schip dat zijn thuishaven had in Hong Kong. Naar het oordeel van het hof kon niet worden aangenomen dat hij gedurende zijn verlof, ook al woonden zijn ouders en zus in Nederland, een zodanige band met Nederland had dat hij moet worden geacht tijdens dit verlof zijn woonplaats in Nederland te hebben gehad. De Hoge Raad bevestigde dit oordeel.

Een van de belangrijkste omstandigheden om te bepalen of iemand in Nederland woont, is het hebben van de beschikking over een woning.4,5 Als daar bovenop ook feitelijk van de woning gebruik wordt gemaakt, wordt de band met het land waar de woning ligt nog groter.6 Dat de woning tussentijds voor de verhuur wordt aangeboden en/of daadwerkelijk wordt verhuurd, hoeft niet af te doen aan de conclusie dat de woning duurzaam ter beschikking staat aan de eigena(a)r(en).7 Ook worden gedragingen van belastingplichtigen waaruit blijkt dat zij de woning willen aanhouden als maatstaf meegenomen bij de beantwoording van de vraag of de woning duurzaam wordt aangehouden.8 De woonplaats van het gezin is een andere belangrijke factor voor het bepalen van de woonplaats van een belastingplichtige.9 Zo oordeelde Hof Arnhem ten aanzien van een hoogleraar die doordeweeks in een appartement in Nederland verbleef, maar in de weekenden bij zijn gezin dat in Brussel woonde, dat hij in België woonachtig was.10 Economische banden, zoals het hebben van een dienstbetrekking in een bepaald land, kunnen wel meewegen bij het bepalen van een woonplaats, maar het sec hebben van economische banden is onvoldoende.11, 12 Persoonlijke banden wegen over het algemeen zwaarder. Als iemand echter geen relatie heeft en geen kinderen zal een band met een bepaald land eerder aan de hand van economische banden kunnen worden bepaald.13 Ook dan zijn echter sociale omstandigheden en het al dan niet hebben van een woning factoren die zwaarder kunnen wegen.

Andere omstandigheden die een rol kunnen spelen bij het bepalen van de woonplaats van een natuurlijk persoon zijn:

Ten slotte zijn diverse omstandigheden van belang die kunnen worden aangeduid als sociale banden. Als voorbeeld van dergelijke sociale banden komen in de jurisprudentie bijvoorbeeld naar voren: het aanhouden van seizoenkaarten van de lokale voetbalclub,23 het bezoek van sportgelegenheden in Nederland al dan niet met vrienden,24 het aanhouden van het lidmaatschap van het Rode Kruis en de omroep en het geldelijk ondersteunen van kerkgenootschappen en deelname aan activiteiten van de Rotary.25, 26