4.3.4.2 Beroep op de bestuursrechter

In beroep gelden de spelregels van hoofdstuk 8 Awb. Deze geven de rechter de bevoegdheid om het bewijsrisico aan een bepaalde partij toe te delen, voor zover het betreft de verplichtingen die voor hen uit hoofdstuk 8 Awb voortvloeien.1 Er kunnen echter geen inhoudelijke regels uit worden afgeleid die in zijn algemeenheid de verdeling van de bewijslast bepalen. Voor de bewijslastverdeling ten aanzien van de in geschil zijnde feiten grijpt de rechter daarom in vergaande mate terug op de bewijslastverdeling zoals die in de voorfasen gold.2

Het bewijsrisico berust in de bestuursrechtelijke procedure steeds bij partijen.3 Van partijen wordt dus een actieve opstelling verwacht: zij zullen zelf de relevante feiten en omstandigheden moeten aandragen. Gebeurt dat niet of onvoldoende, dan legt de rechter het risico bij één van de partijen neer. Volgens de heersende leer verdeelt de rechter de bewijslast over de partijen op basis van de redelijkheid en billijkheid.4 Uit die redelijkheid en billijkheid komt als uitgangspunt ‘wie eist, bewijst’ naar voren. Schuurmans heeft in dit kader jurisprudentie-onderzoek verricht, op basis waarvan zij de volgende hoofdregel formuleert: ‘de partij die zich op een bepaald rechtsgevolg beroept, draagt de bewijslast voor de rechtsfeiten die het rechtsgevolg doen intreden’.5 Naast deze hoofdregel worden in de bestuursrechtelijke literatuur verschillende vuistregels geïdentificeerd, zoals:6

Van belang is verder nog, dat degene die stelt, zijn stelling moet adstrueren. Met ‘adstrueren’ wordt in dit verband bedoeld dat partijen de plicht hebben om ten minste een begin van bewijs te leveren van de feiten waarop zij zich beroepen.9 Zonder een dergelijk begin van bewijs blijft het bij een loze bewering of koude stelling, en daar kan de rechter zonder motivering aan voorbij gaan.

Op de eerdere uiteenzetting over de bewijsfuik10 moet op deze plaats nog een nuance worden aangebracht. De bewijsfuik hield kort gezegd in dat de ABRvS geen rekening meer hield met in beroep alsnog ingebrachte informatie, hetgeen ertoe kon leiden dat een materieel onjuist besluit toch in stand werd gelaten. De ABRvS erkende echter wel degelijk dat een klacht over het niet gebruiken van alsnog (op zichzelf bezien te laat) aangeleverd materiaal kon slagen. Dat verliep dan niet langs de lijn van de onjuistheid van het genomen besluit, maar via de route van het zorgvuldigheidsbeginsel.11 Het alsnog voor de rechter aanvoeren van gegevens, had aldus ‘zin ter adstructie van de stelling dat het bestuur ze zelf boven water had moeten brengen en door dat niet te doen art. 3:2 Awb heeft geschonden’, aldus Schreuder-Vlasblom.12 Het zorgvuldigheidsbeginsel schept bij de beschikking op aanvraag de verplichting van het bestuursorgaan om de aanvrager van een beschikking te begeleiden bij het voldoen aan de op hem rustende bewijsverplichtingen.13 Was dat niet of onvoldoende gebeurd, dan was het besluit ook volgens de ABRvS onrechtmatig wegens schending van het zorgvuldigheidsbeginsel ten tijde van het nemen van het besluit.14