III.2.6 Normen voor de oplegging van bestuurlijke sancties

Net als bij handhavingstoezicht, zijn de algemene bepalingen van hoofdstuk 2 Awb en de Algemene beginselen van behoorlijk bestuur relevant voor bestuurlijke sancties. Het evenredigheidsbeginsel speelt zowel bij herstelsancties als bij de bestuurlijke boete een belangrijke rol. De hoogte van de boete, dwangsom of bestuursdwangkosten mogen niet onevenredig hoog zijn.1 Het besluitkarakter van de bestuursdwangbeschikking, dwangsombeschikking en boetebeschikking brengt mee dat de regels uit hoofdstuk 3 Awb over besluiten en hoofdstuk 4 Awb over beschikkingen op deze beslissing van toepassing kunnen zijn. Het zorgvuldigheidsbeginsel (uitgewerkt in art. 3:2 Awb) brengt met zich dat het bevoegd gezag voorafgaand aan de beslissing tot handhaving onderzoek doet naar de belangen die worden gediend met de handhaving en de belangen die zich tegen handhaving verzetten. Voordat een last onder dwangsom wordt opgelegd zal de (potentiële) overtreder in beginsel moeten worden gehoord (art. 4:8 Awb) en gewaarschuwd (zorgvuldigheidsbeginsel, art. 3:4 Awb).2 De sanctiebeschikking moet vermelden welk bestuursrechtelijk voorschrift is overtreden (art. 5:9 Awb), en het bevoegd gezag zal de relevante feiten en omstandigheden deugdelijk moeten bewijzen. Bij een herstelsanctie vergt het rechtszekerheidsbeginsel dat het de geadresseerde duidelijk moet zijn welke maatregelen worden verlangd om de toepassing van het dwangmiddel te voorkomen. De gekozen termijn voor het nakomen van de last moet redelijk zijn; dat wil zeggen in ieder geval een periode die technisch gezien nodig is om de last uit te voeren. De toepassing van bestuursdwang gaat gepaard met handelingen van feitelijke aard, daarom zijn de bepalingen van afdeling 3.2 tot en met 3.4 Awb ook relevant (art. 3:1 lid 2 Awb).3

Bij het opleggen van bestraffende sancties, zoals de bestuurlijke boete, is in beginsel sprake van een criminal charge, waardoor de normen uit het EVRM en het IVBPR van toepassing zijn (art. 5:2 lid 1 sub c, art. 5:40 lid 1 Awb).4 Daardoor wordt gewaarborgd dat de zaak eerlijk en openbaar wordt behandeld, geldt de onschuldspresumptie, en heeft de geadresseerde recht op verdediging en zwijgrecht (art. 6 EVRM).5 De normen uit titel 5.4 Awb zien speciaal op bestuurlijke boetes (art. 5:40 lid 2 Awb).