HR, 11-01-2019, nr. 18/01429

Het heffen van een griffierecht beperkt het recht op toegang tot een rechtsmiddel. Dat is in strijd met het recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel zoals verwoord in artikel 13 van het EVRM. Hoewel wij het als belanghebbende hartgrondig oneens zijn met de jurisprudentie op dit punt is het algemeen aanvaard dat griffierecht geheven mag worden zolang dit recht de toegang niet belemmerd. Min- dan wel onvermogende dienen ondersteund worden als dit voor de toegang tot het daadwerkelijke rechtsmiddel noodzakelijk is.

In cassatiemiddel 2 zal ik namens belanghebbende uitgebreid ingaan op de discriminatie op dit punt in dit middel volsta ik met te stellen dat het griffierecht als zodanig een belemmering is voor de toegang tot de rechter en dat dit in zaken ‘bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging’ (artikel 6 EVRM) ons inziens ten onrechte is. Dat de wetgever dit met ons eens is mag blijken uit het feit dat in zaken die op grond van het wetboek van strafrecht aangebracht worden geen griffierecht wordt geheven. Het bevreemd dan dat in het bestuursrecht niet voorzien is in een vrijstelling voor zuivere strafrecht zaken. Ik kan niet anders dan concluderen dat dit een onmissie van de wetgever is die in strijd met eerder genoemd artikel 13 de toegang tot het aldaar genoemde rechtsmiddel beperkt.

Het door de rechtbank geheven griffierecht is op grond van toelichting op dit cassatiemiddel ten onrechte. De beslissing tot niet ontvankelijkheid op grond van de gemotiveerde niet betaling daarvan is, doordat deze de toegang tot het rechtsmiddel onmogelijk maakt, in strijd met het genoemde artikel 13 van het EVRM.

De mogelijkheid om straf op te leggen is vastgelegd in de wet. Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling. Het maakt in beginsel niet uit of er sprake is van ‘gewoon’ strafrecht of van ‘fiscaal’ strafrecht. Straf is straf, strafrecht is strafrecht. Ook het strafrecht dat niet in het desbetreffende wetboek staat, is strafrecht en is onderworpen aan de grondwet en de waarborgen van het EVRM.

Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Dit geldt dan ook bij de beoordeling van een strafbaar feit die een belanghebbende, wellicht verdachte, wellicht (mede)pleger, gepleegd zou hebben. Daarin mag op grond van de Grondwet, de algemene beginselen van behoorlijk bestuur en het EVRM geen onderscheid worden gemaakt.

Toch wordt er onderscheidt gemaakt bij de behandeling van verschillende zaken. Belastingrecht is onderdeel van het bestuursrecht. De wetgever heeft om haar moverende redenen gevonden dat de bestraffing van overtredingen en misdrijven, volgende uit een opzettelijke onjuist toepassen van de belastingregels, waardoor te weinig belasting wordt geheven, geregeld wordt in het bestuursrecht. Dat zo zijnde, is op de rechtelijke toetsing van het gepleegde feit en de toemeting van de strafmaat het bestuursrecht van toepassing.

Nu gaat het niet aan op grond van welk recht iemand bestraft wordt. Als hij (die strafoplegging) aan een rechtelijke toets wenst te laten onderwerpen dan heeft hij recht op toegang tot een onafhankelijke rechter. Gelukkig heeft hij die toegang ook via het bestuursrecht, maar helaas is die toegang niet onbelemmerd zoals in het strafrecht.

Waar in het strafrecht de wetgever ervoor gekozen heeft geen griffierecht ta (laten) heffen, wordt in het bestuursrecht per definitie griffierecht geheven. Een ongelijkheid die — als het gaat om zaken waarin alleen de strafoplegging in beroep bestreden wordt — niet in lijn is met het recht op gelijke behandeling.

Dat ‘fiscaal’ strafrecht anders behandeld kan worden dan het ‘gewone’ strafrecht, is allang door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens verworpen. Alle rechten die een belanghebbende, wellicht verdachte, wellicht (mede)pleger heeft op grond van het EVRM heeft hij in gelijke mate op grond van welke bepaling de straf ook wordt opgelegd. Het feit dat in deze zaak het strafbare feit zijn grond vindt in een bepaling van bestuursrecht is geen grond voor een andere behandeling.

Dat in het bestuursrecht — waar het betreft beroepen tegen het onjuist toepassen van niet strafrechtelijke bepalingen — een griffierecht wordt geheven, is geen reden om die heffing achterwege te laten als in degelijke zaken ook verweer wordt gevoerd tegen de strafoplegging. Als dan is het heffen van een griffierecht gerechtvaardigd door de overige fiscaal inhoudelijke aspecten van de zaak.

Dat wordt evenwel anders als de bestuursrechtelijke zaak alleen maar handelt over de strafrechtelijke aspecten. Oftewel een bestuursrechtelijke zaak die gaat over de vragen of en zo ja sprake is van een opzettelijke overtreding van het fiscale recht met het oogmerk om ‘te weinig belasting te betalen’, zonder te treden in de onderliggende fiscale aspecten waarover geen verschil van mening bestaat, dan ontbreekt een zuivere bestuursrechtelijke vraag en is alleen sprake van een (zuivere) strafrechtelijke kwestie die in het bestuursrecht geregeld is. In die zaken discrimineert het bestuursrecht door een griffierecht af te dwingen op straffe van niet ontvankelijkheid ten opzichte van het strafrecht waar geen griffierecht geheven wordt voor toegang tot de onafhankelijke rechter. Deze discriminatie is op grond van de Grondwet, dan wel de Algemene Beginselen van behoorlijk Bestuur, met name het gelijkheidsbeginsel, dan wel op grond van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens verboden.

Het door de rechtbank geheven griffierecht is op grond van toelichting op dit cassatiemiddel eveneens ten onrechte. De beslissing tot niet ontvankelijkheid op grond van de gemotiveerde niet betaling daarvan is, doordat deze de toegang tot het rechtsmiddel onmogelijk maakt, in strijd met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, met name het genoemde gelijkheidsbeginsel.