3.3.3 Rechtsgrondslag

In Duitsland lijkt de worsteling met het vinden van een rechtsgrondslag voor de Körperschaftsteuer net zo groot als in Nederland. Desens geeft bijvoorbeeld aan de Körperschaftsteuer “von ihren Anfängen an bis heute eine Rechtfertigungsdebatte begleitet’’.1 Ook merkt hij op dat het bestaan van een vennootschapsbelasting (Körperschaftsteuer) gezien de historie en wereldwijde acceptatie niet meer serieus ter discussie wordt gesteld, maar dat het raamwerk, het systeem nog steeds onderworpen is aan allerlei rechtsvragen. Wat ook in Duitsland steeds terugkomt in de discussie over de rechtsgrondslag is de vraag wat de relatie is met de inkomstenbelasting (op die vraag ga ik in hoofdstuk 3.3.4 in) en de vraag wie de vennootschaps-belasting draagt.2 Wat mijns inziens in de literatuur vrijwel steeds aangehaald wordt als rechtsgrondslag voor de Körperschaftsteuer is het feit dat rechtspersonen als zelfstandig (juridisch) persoon worden gezien, wat een belastingheffing rechtvaardigt. Al bij de invoering van de Körperschaftsteuer in 1920 werd gewezen op de economische zelfstandigheid en draagkracht van een vennootschap.3 De Körperschaftsteuer wordt met andere woorden als Einkommensteuer van de vennootschappen aangemerkt (antropomorfe visie).4 Ook Hummel wijst op het zelfstandige karakter van vennootschappen als rechtsgrondslag5 en wijst ook op een uitspraak van het Bundesverfassungsgericht waarin wordt aangegeven dat als de Körperschafsteuer weggedacht zou worden, de winsten die niet door de vennootschap worden uitgekeerd belastingvrij zouden blijven.6 De Körperschaftsteuer zorgt daarmee voor Wettbewerbsgleichheit.7 Daarmee samenhangend, kan ook de parlementaire uitlating gezien worden bij de belastinghervorming in 1977 waar gewezen wordt op het bewaken van de eenheid van de rechtsorde (Einheit der Rechtsordnung).8 In Duitsland wordt de winstbelasting van lichamen met name in relatie bezien met de inkomstenbelasting. Rasenack geeft aan dat de vennootschapsbelasting nimmer aanvaard is, zoals de inkomstenbelasting tenslotte is aanvaard. Hij komt in zijn onderzoek wel tot de conclusie dat de Körperschaftsteuer naast een Einkommensteuer is te rechtvaardigen.9

Als in Duitsland over de rechtsgrondslag van de Körperschaftsteuer wordt gediscussieerd komt ook vaak de discussie naar voren of vennootschappen inkomen of winst genereren. Met name uit de hoek van de Finanzwissenschaft wordt het standpunt ingenomen dat inkomen alleen aan natuurlijke personen kan toevloeien en niet aan organisaties (zogenoemde Opfertheorie). Daarmee samenhangend, is de gedachte dat het draagkrachtbeginsel (Leistungfähigkeitsprinzip) alleen is voorbehouden aan natuurlijke personen. Daar kan ook anders over worden gedacht. Ik ben het met vele auteurs eens dat het (objectieve) draagkrachtsbeginsel ook voor rechtspersonen van toepassing is. Desens geeft bijvoorbeeld aan dat het draagkrachtsbeginsel een concretisering inhoudt van het gelijkheidsbeginsel dat ook in de verhouding tussen rechtspersonen geldt. 10Als uiting van het draagkrachtbeginsel voor rechtspersonen wordt het objektive Nettoprinzip gezien. Dit principe houdt in dat zowel uitgaven als inkomsten in aanmerking moet worden genomen bij het berekenen van de belastinggrondslag. Dit principe dat ook al de revue passeerde in hoofdstuk 2.9.2 en 3.3.1.2, zal nog op meerdere plekken in mijn onderzoek naar voren komen. Naast bovenstaande overwegingen wordt als rechtsgrondslag ook het Äquivalenzprinzip genoemd. Vanwege het feit dat lichamen ook profiteren van de door de overheid gecreëerde infrastructuur laat zich de vennootschapsbelasting vanuit die hoedanigheid als tegenprestatie voor een deel verklaren. Mijns inziens komt dit principe op hetzelfde neer als het in Nederland bekende profijtbeginsel. Daarnaast wordt in Duitsland ook gewezen op de “politieke populariteit’’ en budgettaire functie van de Körperschaftsteuer.11

Als rechtsgrondslag voor de Gewerbesteuer komt ook met name het Äquivalenzprinzip naar voren. De Gewerbesteuer wordt als een bijdrage gezien van de onderneming voor de veroorzaakte lasten in de gemeente en de onderneming betaalt voor het profijt dat zij heeft van het feit dat zij gebruik maakt van gemeentelijke voorzieningen. Daarnaast wordt de Fundustheorie genoemd. Deze theorie gaat ervan uit dat ondernemingen hoger belast kunnen worden, omdat het bij hun inkomsten gaat om op vermogen c.q. de combinatie van op vermogen en arbeidskracht gefundeerde inkomsten.12 Tot slot wordt ook het budgettaire argument aangehaald, “het levert lekker op voor de gemeenten’’.13