2.3.2.1 Vanuit het perspectief van de ondernemer

In mei 2012 verscheen een rapport met de resultaten van een (periodiek) onderzoek naar de naleving van de Wet op de ondernemingsraden, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.1 Uit het onderzoek kwam naar voren dat een significante meerderheid van de werkgevers van mening is dat ondernemingsraden op een aantal terreinen een aanzienlijke meerwaarde voor de onderneming hebben. De belangrijkste, door bijna 90% van de respondenten genoemd, is dat het draagvlak voor het beleid of voor bepaalde ingrijpende besluiten, hoe vervelend die misschien ook zijn, wordt vergroot door de gezamenlijke werknemers in staat te stellen zich ten aanzien van dat beleid resp. die besluiten uit te spreken.2 Medezeggenschap blijkt werknemers het gevoel te geven dat er vanuit hun positie en met een specifiek oog voor hun belangen ‘mee wordt gesproken’. Zo hiermee al geen draagvlak ontstaat, dan is de kans in ieder geval groter dat beleid of besluiten uiteindelijk tot op zekere hoogte als min of meer onvermijdelijk worden aanvaard. Het creëren van draagvlak kost tijd, maar heeft doorgaans ook een belangrijk voordeel, door Lammers3 en Rood4 in een verder verleden ook al genoemd: een snellere implementatie van besluiten. In SER-advies 03/12 inzake Aanpassing van de Wet op de ondernemingsraden spreken de werkgeversleden eveneens van het vergroten van draagvlak en van het vergemakkelijken van implementatie indien werknemers bij de besluitvorming betrokken zijn geweest. Niet alleen de Wet op de ondernemingsraden, ook de structuurregeling speelt een rol als het gaat om het creëren van draagvlak. Blijkens de Memorie van Toelichting bij het wetsvoorstel tot invoering van die regeling wordt daarmee namelijk beoogd vertrouwen te bewerkstelligen in degenen die verantwoordelijk zijn voor het nemen van besluiten.5 Vertrouwen en draagvlak kunnen niet los van elkaar gezien worden.

Volgens 54% van de respondenten kan een ondernemingsraad ook een belangrijke meerwaarde hebben als sparringpartner bij beleids- en organisatieontwikkeling. Uit oogpunt van beïnvloeding van de gang van zaken binnen de onderneming, is dat verheugend: echte en daadwerkelijke beïnvloeding van beleid vindt plaats in de fase die aan besluitvorming vooraf gaat. Enigszins ontnuchterend is dat slechts een minderheid van de ondernemers vindt dat de eigen ondernemingsraad op dat punt een meerwaarde heeft. De potentie die op dit punt van ondernemingsraden verwacht wordt, komt kennelijk onvoldoende uit de verf. Voor de hand liggende redenen daarvoor lijken dat de ondernemingsraad, in ieder geval in de beleving van de ondernemer, niet altijd die kwaliteit heeft die de ondernemer meent te mogen verwachten, of dat de verhoudingen zodanig (formeel) zijn dat de vorm de toon voert boven de inhoud. Toch geeft 47% van de ondernemers te kennen dat de door de ondernemingsraad opgestelde stukken regelmatig, vaak of bijna altijd op beslissingen van de bestuurder van invloed zijn. Uit het onderzoek komt tenslotte naar voren dat de ondernemingsraad een meerwaarde kan hebben als check op kwaliteit en volledigheid van besluiten en als informatiekanaal voor wat er speelt op de werkvloer. Wigboldus gaat een stap verder.6 Uit door hem verrichte literatuurstudie en casestudies met betrekking tot besluitvormingsprocessen blijkt niet alleen in algemene zin wat de meerwaarde van ondernemingsraden is, hij signaleert ook van een verband met de resultaten van de onderneming. Medezeggenschap zou die resultaten ten goede komen doordat ondernemingsraden onder meer informatie en oplossingen aandragen die bij directie en management vaak onbekend zijn, en doordat zij op de rem kunnen trappen bij besluitvorming die ongunstig is of ongunstig kan zijn voor de onderneming.