2.2.3.3 Verplichte of semiverplichte deelname

Pensioenopbouw in de tweede pijler kan verplicht dan wel onverplicht zijn. Het begrip verplichtstelling is op meerdere manieren te definiëren. In Nederland is pensioenopbouw in de tweede pijler niet wettelijk verplicht. Desondanks nemen veel werkgevers en werknemers verplicht deel aan een pensioenregeling. De begrippen kleine verplichtstelling en grote verplichtstelling komen in Nederland veelvuldig voor. Met de kleine verplichtstelling wordt gedoeld op het feit dat werknemers verplicht deelnemen aan de door de werkgever aangeboden pensioenregeling. Zij kunnen niet zelf hun pensioenuitvoerder/-regeling uitkiezen. De grote verplichtstelling doelt op het feit dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deelname aan een bedrijfstakpensioenfonds verplicht kan stellen via een zogenoemde algemeenverbindendverklaring.1 Een verplichtstelling (in welke vorm dan ook) leidt tot meer pensioenopbouw, minder armoede bij ouderen en hierdoor een lagere druk op de openbare financiën. Het World Economic Forum is dan ook van mening dat verplichte deelname en standaard premieniveaus nodig zijn om de opbouw van adequate private pensioenen te stimuleren.2 In aanvulling hierop meent Sleijpen dat verplichte deelname aan een pensioenregeling bijdraagt aan de kwaliteit van een pensioensysteem.3 In Nederland bestaat geen wettelijke verplichting tot pensioenopbouw voorwerknemers. Echter, deelnamewordt in veel sectoren verplicht gesteld via CAO’s, via de Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds 2000 en via de Wet verplichte beroepspensioenregeling. De verplichtstelling kent dus voordelen voor de uiteindelijke kwaliteit van een pensioensysteem op macroniveau maar nadelen zijn er eveneens. Zo beperkt het de keuzevrijheid van ondernemers en werknemers en gaat daarmee volledige marktwerking tegen.4 Het verplicht stellen van een pensioenregeling is vanwege het positieve effect op de mate van pensioenopbouw dan ook aanbevelenswaardig.