6.1 Antwoord op de onderzoeksvraag

In deze paragraaf geef ik antwoord op de onderzoeksvraag of een collectieve afwikkeling van schadevergoedingsaanspraken in gevallen van substantiële massaschade beter de toegang tot het recht waarborgt dan een individuele afdoening en om die reden een te prefereren afwikkelingsmethode is (1.5).

Vooropgesteld moet worden dat in een ideale wereld, waarin transactiekosten niet zouden bestaan, een individuele afdoening, waarin een ieder bijgestaan door een belangenbehartiger naar eigen keuze, volgens een eigenhandig uitgestippelde processtrategie de eigen zaak voorlegt aan een onafhankelijke rechter om de eigen schadevergoedingsaanspraken nauwkeurig vastgesteld te zien, de superieure afwikkelingsmethode zou zijn. De ideale wereld bestaat echter niet en dat geldt ook voor de wereld van substantiële massaschade. Toch is verbetering van de huidige situatie mogelijk, meer in het bijzonder door te kiezen voor een collectieve afwikkeling. Niet elke vorm van collectieve afwikkeling is echter superieur aan een individuele afdoening. Ik meen dat een collectieve afwikkeling van substantiële massaschade alleen dan beter de toegang tot het recht waarborgt dan een individuele afdoening, indien men een goed antwoord weet te vinden op de drie aandachtspunten transactiekosten, rechtsgelijkheid en free rider, en daarbij een juiste balans bereikt voor maatwerk op macroniveau. Ik meen dat een dergelijk antwoord gegeven kan worden. Een antwoord dat niet terug te vinden is in de onderscheiden golven van toegang tot het recht, omdat daaruit niet blijkt hoe een collectieve aanpak van substantiële massaschade het bereiken van individuele rechtvaardigheid beïnvloedt.

Mijn voorstellen voor de afwikkeling van substantiële massaschade, die gebaseerd zijn op de in het vorige hoofdstuk behandelde tien kernthema' s, kunnen worden teruggebracht tot een fundamentele keuze voor maatwerk op macro niveau via courtannexed ADR. Zonder een overkoepelende aanpak die al deze tien kernthema's integreert, kan toegang tot het recht bij de afwikkeling van substantiële massaschade naar mijn mening niet gewaarborgd worden.

Hierna geef ik aan wat de keuze voor maatwerk op macroniveau (6.2) via courtannexed ADR (6.3) in de Nederlandse situatie inhoudt en wat zij voor Nederland meebrengt voor andere in hoofdstuk 5 behandelde onderwerpen (6.4). Ik zal vervolgens kort twee onderwerpen aanstippen die in het verlengde hiervan liggen: het managen van de verandering (6.5) en de Europese dimensie van de problematiek (6.6).