3.1 Inleiding

Voor de fiscale wetgeving is het een gegeven dat religie, spiritualiteit en levensbeschouwing (rsl) het algemene belang dienen en rsli’s daarom als een afzonderlijke categorie van algemeen nut in aanmerking komen voor fiscale faciliteiten. Volgens de Nederlandse wetgever wordt bij kerkelijke en levensbeschouwelijke organisaties van oudsher impliciet aangenomen dat zij zich volledig richten op het algemeen belang.1 Kerkgenootschappen staan immers voor een lange traditie van filantropie, aldus de wetgever.2 Een nadere toelichting en onderbouwing van dit vertrekpunt ontbreekt echter in de fiscale wetsgeschiedenis.

In dit hoofdstuk wil ik daarom achterhalen wat de rol van rsl in de Nederlandse samenleving is. Is het inderdaad zo dat ze (nog steeds) een maatschappelijk nut dienen? En zo ja, welk? Is de maatschappelijke waarde in geld uit te drukken? Daartoe begin ik eerst met een overzicht van de Nederlandse geschiedenis van rsl in vogelvlucht. Vervolgens onderzoek ik aan de hand van literatuur van uiteenlopende disciplines wat de sociale betekenis en zo mogelijk het maatschappelijke rendement van rsl is.