3.2 Het levensbeschouwelijke landschap van Nederland

Religie en levensbeschouwing hebben een lange geschiedenis in de Nederlandse samenleving, terwijl de ‘nieuwe’ spiritualiteit zich vanaf de jaren zeventig van de 20^e eeuw vanuit de newagestroming ontwikkelde.1 Ook de afgelopen decennia zijn ze volop in de maatschappelijke belangstelling. Religie is weer onderwerp van het publieke debat2 en in beeld bij de nationale politiek alsook bij het openbaar bestuur op lokaal en nationaal niveau. Op nationaal niveau is de belangstelling zichtbaar in de toenadering en controle. De toenadering tussen religieuze leiders en de overheid betreft zowel algemene maatschappelijke vraagstukken als specifieke kwesties. Elementen van controle zijn te ontwaren in de toenemende eisen van transparantie in de anbi-regeling met haar fiscale faciliteiten voor goede doelen, waaronder instellingen van rsl.3 Deze opleving komt onder meer door de komst van islam, de newagebeweging en de zogenoemde groeikerken (Pinkstergemeenten, evangelische en migrantenkerken).

De verhouding tussen overheid en religie in de laatste twee eeuwen vat Van Bijsterveld samen in één woord: ontvlechting.4 Zo hebben kerken meer organisatievrijheid gekregen en identificeert de overheid zich volgens het beginsel van de neutrale overheid niet met een bepaalde religieuze stroming. Ondanks de onmiskenbare secularisering van de samenleving ligt er volgens De Hart & Dekker nog geen religieloze periode of samenleving in het verschiet. Niet alleen voor de Nederlandse samenleving, maar voor de hele menselijke geschiedenis zou dat uitzonderlijk zijn.5 In deze paragraaf kijk ik naar het levensbeschouwelijke landschap van Nederland waarbij ik ‘levensbeschouwing’ veelal als koepelterm gebruik.