3.2 Rechtsvergelijking

Het gelukkige toeval wil dat de hiervoor genoemde bedenkingen over ons verjaringsrecht zijn gerezen, tegelijkertijd met de integrale herziening van zowel het Duitse als het Engelse verjaringsrecht; een beter moment voor rechtsvergelijkend onderzoek is eigenlijk niet denkbaar.

De herziening van het Duitse recht is tot stand gekomen met behulp van eerst een verkennend stuk in 1981,1 gevolgd door een rapport met definitieve aanbevelingen in 1992.2 Nadien zijn drie Duitse dissertaties over de bevrijdende verjaring geschreven, waarvan er twee met name de definitieve aanbevelingen beschouwen3 en één expliciet tot onderwerp heeft de grondslagen van de bevrijdende verjaring4 Ook verscheen een monografie over de fundamenten van de verjaring.5 Voorts is er de uitgebreide toelichting van de Duitse wetgever bij de hervormde verjaringsregels. Deze opsomming is uiteraard niet limitatief; zij laat bijvoorbeeld nog de Duitse commentaren en het grote aantal tijdschriftartikelen buiten beschouwing.

De herziening van het Engelse recht is voorbereid door de Engelse Law Commission in twee lijvige werken: in 1998 verscheen van haar hand een verkennend Consultation Paper (1998), in 2001 gevolgd door een aanbevelend Report. In de Consultation Paper werd uitvoerig vooronderzoek door de Law Commission gepresenteerd en deed zij voorlopige aanbevelingen. Die aanbevelingen werden becommentarieerd door 10 rechters, 14 rechtswetenschappers, 43 advocaten(kantoren), 13 overheidsinstellingen, 26 artsen, 14 burgers, 10 verzekeraars en 48 andere instanties. Vervolgens formuleerde de Law Commission met inachtneming van die aanbevelingen haar definitieve aanbevelingen in het Report. Ook buitenlands recht vormde daarbij een belangrijke inspiratiebron: de gedachten betreffende de hervorming van het verjaringsrecht in een groot aantal jurisdicties betrok zij mede in haar beschouwingen.

Tot op heden zijn de verjaringshervormingen nog niet gefinaliseerd. Toch zal ik aanbevelingen van de Law Commission bij bespreking van Engels recht tot uitgangspunt nemen, omdat die aanbevelingen "in principle" door de regering zijn aanvaard en hun omzetting in een Limitation Bill slechts een kwestie van tijd lijkt.6 Bovendien doet het feit dat zij nog niet zijn geïmplementeerd, weinig af aan de mate waarin zij het Nederlandse verjaringsdenken kunnen inspireren.

Dat in Engeland en Duitsland zo kort geleden grondig is nagedacht over precies de problemen waar dit boek over gaat, rechtvaardigt de verwachting dat van die jurisdicties veel te leren valt. Ter verdediging van rechtsvergelijking met Engeland en Duitsland zou ik nog twee overwegingen kunnen toevoegen. Ten eerste betreft het landen met een vergelijkbare sociaal-economische cultuur als de onze; die gelijkenis maakt rechtsvergelijking eerder vruchtbaar. Ten tweede stelt die keuze ons in staat te profiteren van de kracht van twee uiteenlopende rechtsculturen: het sterk feitelijk georiënteerde Common Law denken enerzijds tegenover het meer dogmatisch gefundeerde Duitse denken anderzijds.

Andere rechtsstelsel komen hier en daar ook wel aan de orde, maar veel minder prominent dan het Engelse en Duitse. Een uitzondering vormt in zekere zin het Zwitserse recht, niet omdat ik uitgebreid zal ingaan op positief Zwitsers verjaringsrecht, maar omdat in 1975 de Zwitser Spiro over de bevrijdende verjaring twee vuistdikke Duitstalige delen heeft geschreven die — mijns inziens terecht — tot op de dag van vandaag doorgaan voor het standaardwerk in de Duitstalige verjaringsdoctrine. Met name over doel en rechtvaardiging van verjaring is niemand zo scherp en uitvoerig als Spiro.7 Naar zijn werk zal daarom met grote regelmaat worden verwezen.

Tot slot zal er, daar wij zij een perspectief toevoegen, ook aandacht zijn voor de Principles of European Contract Law.