6.3.1 De eigendomsverkrijging uit kracht der verbintenissen

In afwijking van de Romeinsrechtelijke traditie is naar Frans recht voor de verkrijging van eigendom geen levering vereist.1Art. 711 Cc bepaalt dat eigendom overgaat uit kracht van een daartoe strekkende verbintenis. Deze op de contractsvrijheid berustende wijze van eigendomsoverdracht werd als een redelijker systeem dan het Romeinse beschouwd.2 De zogeheten eigendomsovergang ‘par l’effet des obligations’ wordt in art. 1138 Cc nader uitgewerkt:

Naar de beginselen van Romeinse recht – waarnaar de Nederlandse wet in 1838 is teruggekeerd – gaat de eigendom pas over nadat bezitsverschaffing heeft plaatsgevonden ter uitvoering van die verbintenis. Het Franse recht heeft zich losgemaakt van de traditio als vereiste voor eigendomsverkrijging en maakt – bijvoorbeeld in het geval dat de eigendom overgaat door overdracht ten titel van koop4 – de koper eigenaar op het moment dat de koopovereenkomst is gesloten (art. 1583 Cc).5 De koper wordt vanaf dat moment onmiddellijk eigenaar van de zaak en de verkoper die de zaak voor de koper houdt, is dan nog slechts verplicht de feitelijke macht te verschaffen.6

In het feit dat de eigendom onmiddellijk bij de koper rust, maar de zaak nog onder de feitelijke macht van de verkoper, ligt het risico dat de verkoper de zaak nogmaals overdraagt. Naar Frans recht is dit een kwestie van een beschikkingsonbevoegde verkrijging door de tweede koper omdat op het moment van de tweede verkoop de eerste koper reeds eigenaar van de zaak was. Volgens de Romeinsrechtelijke leer berust de eigendom daarentegen door de enkele overeenkomst nog steeds bij de verkoper, waardoor de dubbele verkoop een zuiver verbintenisrechtelijke kwestie is. Om de vraag op welke wijze de verschillende kopers na een dubbele verkoop zich tot elkaar verhouden op een vanuit rechtsvergelijkend oogpunt passende manier te beantwoorden, komt hierna in een paragraaf die noch tot het goederenrecht noch tot het verbintenissenrecht kan worden gerekend, de dubbele verkoop van respectievelijk een onroerende zaak, een roerende zaak (lichamelijke zaken) en een vorderingsrecht (onlichamelijke zaak) aan bod.