3.2.3 Onvoorspelbaarheid

Wanneer de rechtsorde de waarheidsclaims van rechtssubjecten over hun godsdienst serieus neemt, dat wil zeggen niet per definitie uitsluit maar prima facie als uitgangspunt accepteert, is het gevolg dat de reikwijdte van het godsdienstbegrip onvoorspelbaar wordt. Men kan in principe nooit voorspellen tot welke uitingen of gedragingen een al dan niet bestaande goddelijke macht een mens of een volk kan aanzetten. Een onthutsend maar treffend voorbeeld hiervan is het oudtestamentische verhaal van Abraham, die uit het niets en zonder hiervoor een ander doel te dienen dan het gehoorzamen aan God, besluit zijn geliefde zoon Izaäk te offeren.1

Dezelfde ondoorgrondelijkheid ligt ten grondslag aan meer gangbare vormen van godsdienstoefening, zoals de joodse religieuze traditie van jongensbesnijdenis. Indien aan een belijdende Jood wordt gevraagd waarom jongens op de 8e dag besneden moeten worden, krijgt men als belangrijkste reden te horen dat de Thora dit voorschrijft.2 Met het gebruik van autoriteiten in de argumentatie van veel gelovigen, de verwijzing naar een heilig geschrift of God als hoogste autoriteit, houdt de discussie voor niet-gelovigen abrupt op.3 De al dan niet fictieve relatie met een God of goden kan in principe aanleiding geven tot onvoorspelbare en onbekende uitingen en gedragingen. Wanneer men deze lijn doortrekt kunnen zelfs uitingen en handelingen onder godsdienstig belijden worden geschaard die zijn ingegeven door vergaand subjectieve vormen van geloofsbeleving of door gewetensinhouden die geheel los staan van enige objectiveerbare traditie. Wanneer het recht uitgaat van een volledig subjectiverende kwalificatiewijze worden ook deze vormen van geloofsbeleving als zodanig gekwalificeerd.

Overigens lijkt bovengenoemde ondoorgrondelijkheid niet te gelden voor de uitingen en gedragingen van aanhangers van levensovertuigingen die deze niet funderen op een ‘bovennatuurlijke’ oorsprong. Sommige vormen van levensovertuiging zoals antroposofie, met haar visie op het hiernamaals,4 worden echter ook gekenmerkt door deze ondoorgrondelijkheid. Ook hiervoor zou dan gelden dat hieruit de meest onvoorspelbare, singuliere, excentrieke en bizarre uitingen en gedragingen kunnen volgen.5