8.2.1 Inleiding

Voor de algemene uitkoopregeling ex art. 2:92a/201a BW noemt het vierde lid drie gronden om een vordering tot uitkoop af te wijzen. De bijzondere uitkoopregeling van art. 2:359c BW kent dergelijke afwijzingsgronden niet (§ 8.3).

De OK wijst een vordering af indien een gedaagde ondanks de vergoeding ernstige stoffelijke schade zou lijden door de overdracht (§ 8.2.2), een gedaagde houder is van een aandeel waaraan de statuten een bijzonder recht inzake de zeggenschap in de vennootschap verbinden (§ 8.2.3) of een eiser jegens gedaagde afstand heeft gedaan van zijn bevoegdheid de vordering in te stellen (§ 8.2.4).1

Een gedaagde moet een beroep op één van deze afwijzingsgronden doen.2 De OK kan een vordering niet ambtshalve afwijzen.3 Indien de OK het beroep gegrond acht, wijst zij de vordering tegen alle gedaagden af.4 De rechtvaardiging van de gedwongen overdracht ontbreekt namelijk indien één aandeelhouder zijn minderheidsbelang nog houdt (§ 4.2).5 Om dezelfde reden wijst de OK een vordering tot uitkoop in haar geheel af, indien één of meer aandeelhouders niet (juist) in de procedure zijn opgeroepen (§ 7.2).

De OK moet de vordering in beginsel toewijzen, indien de genoemde afwijzingsgronden zich niet voordoen. Zij heeft geen discretionaire bevoegdheid.6 De wetgever heeft de OK in een uitkoopprocedure bewust weinig ruimte voor een belangenafweging gelaten (§ 4.2.1).7 Wel kan laatstgenoemde naar mijn mening onder omstandigheden een vordering afwijzen wegens misbruik van bevoegdheid of op grond van de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid (§ 8.4).

Gelet op haar beperkte beoordelingsruimte is de OK voorts gehouden de afwijzingsgronden beperkt uit te leggen. De Hoge Raad overweegt in de uitkoopprocedure inzake Fres-Co System:

Met name in de beginjaren van de algemene uitkoopregeling van art. 2:92a/201a BW is veelvuldig een beroep op de afwijzingsgronden gedaan.9 Slechts één keer heeft de OK ook daadwerkelijk een vordering tot uitkoop afgewezen.10 In de hierboven genoemde procedure inzake Fres-Co System uit 2002 is voor de laatste keer een beroep op één van de afwijzingsgronden gedaan.11

De uitkoopregelingen in de onderzochte landen kennen dergelijke ‘bijzondere’ afwijzingsgronden niet. Een minderheid kan de gedwongen overdracht alleen tegenhouden, indien de uitkoper niet aan de materiële vereisten voor uitkoop voldoet of op grond van algemene regels die vergelijkbaar zijn met onder meer de redelijkheid en billijkheid in art. 2:8 BW of de vernietiging en nietigheid van besluiten in art. 2:14 en 2:15 BW.

In de Belgische uitkoopprocedure kan de minderheidsaandeelhouder, binnen vijftien dagen na de openbaarmaking van het voornemen van de uitkoper om een uitkoopbod uit te brengen, zijn bezwaren tegen het bod kenbaar te maken.12 Het gaat veelal enkel om opmerkingen over de geboden prijs.13 Daarnaast dient de uitkoper de algemene regels omtrent openbare biedingen in acht te nemen.

In Duitsland heeft de minderheidsaandeelhouder twee mogelijkheden om op te komen tegen het besluit van de algemene vergadering tot uitkoop, namelijk de Nichtigkeitsklage en de Anfechtungsklage.14 De eerste mogelijkheid betreft de nietigheid van het besluit op grond van de in § 241 AktG genoemde gevallen.15 De tweede actie ziet op de vernietiging van het besluit op grond van § 243 AktG wegens strijd met de wet of de statuten.16 Dit is bijvoorbeeld het geval indien de uitkoper niet aan het kapitaalvereiste voldoet of de formaliteiten voor de bijeenroeping van de algemene vergadering niet in acht heeft genomen. Deze acties zijn vergelijkbaar met de bepalingen in art. 2:14 en 2:15 BW omtrent nietigheid en vernietigbaarheid van besluiten. Voorts is de bijzondere uitkoopregeling een gerechtelijke procedure, waarvoor geen specifieke afwijzingsgronden gelden.

Tot slot geldt voor de uitkoopregeling in het Verenigd Koninkrijk dat een rechter, op verzoek van een minderheidsaandeelhouder, kan beslissen dat de uitkoper niet gerechtigd is de desbetreffende aandelen uit te kopen.17 Op de minderheid die een verzoek hiertoe indient, rust een zware bewijslast.18 Voorbeelden van gronden waarop de rechter een dergelijk verzoek toewijst, zijn de situatie dat de aandeelhouders die hun aandelen onder het bod hebben aangemeld niet (voldoende) onafhankelijk zijn van de uitkoper, de informatie omtrent het voorafgaand bod onvoldoende is of de aandeelhouders geen redelijke termijn hebben gehad om het bod te overwegen.19 Deze gronden komen grotendeels overeen met de normen van de redelijkheid en billijkheid in art. 2:8 BW en misbruik van bevoegdheid in art. 3:13 BW (§ 8.4).