3.2.2.2 Samenhangcriteria in iTunes

Uit het voorbeeld van iTunes valt naar mijn oordeel een aantal lessen te trekken over samenhang binnen een systeem zoals door mij gedefinieerd.

In de eerste plaats vormen alle aan iTunes aangeboden muziekopnamen samen nog geen systeem in de zin van volgens bepaalde criteria geordende,

onderling samenhangende muziekopnamen. Er is immers (nog) geen sprake van enige ordening volgens een of meer door de gebruiker gekozen samenhangcriteria. Per definitie kan pas worden gesproken van een systeem als de gebruiker heeft gekozen voor een of meer samenhangcriteria.

In de tweede plaats maakt het voorbeeld van iTunes duidelijk dat er binnen een verzameling veel verschillende soorten van samenhang kunnen bestaan. Dat leidt tot veel mogelijke samenhangcriteria. Ik noemde het 'muziekgenre', 'opera' of 'opera's van Richard Wagner'. Dat zijn slechts drie willekeurige voorbeelden, die schier oneindig kunnen worden aangevuld, bijvoorbeeld met samenhangcriteria als 'alle opnamen van de Wiener Philharmoniker' of 'alle opnamen uit 1964.'

In de derde plaats wordt een systeem bepaald door het gekozen samenhangcriterium. Dat criterium kan ruim zijn zoals: alle muziekopnamen van een bepaalde gebruiker, of beperkt zoals: alle opnamen van de Wiener Philharmoniker uit 1964. Dat betekent dat zich binnen een verzameling van elementen een schier oneindig aantal verschillende systemen laat denken, afhankelijk van de samenhangcriteria die worden gekozen.1

In de vierde plaats sluit de ene samenhang een andere niet uit in die zin dat één opname kan beantwoorden aan meer dan één samenhangcriterium. Zo past een opname van Lohengrin uit 1964 van de Wiener Philharmoniker2zowel in het samenhangend criterium 'klassieke muziek', als 'opera', als 'opera's van Richard Wagner ',als' alle opnamen van de Wiener Philharmo-niker', als 'alle opnamen uit 1964'. Hier past echter wel een belangrijke kanttekening. Het moge zo zijn dat het programma iTunes elke samenhang en dus elk systeem mogelijk maakt, het is voor de gebruiker slechts mogelijk om één of een beperkt aantal samenhangcriteria tegelijk op te roepen. Als iTunes een muzieksysteem genereert op basis van het samenhangcriterium 'opera's van Richard Wagner', dan worden de opera's van andere componisten niet getoond, ook al bevinden die zich wel in een of meer muziekbibliotheken binnen iTunes. De gebruiker dient derhalve wel een keus te maken tussen de vele mogelijke samenhangcriteria. Hij is echter niet gebonden aan een eenmaal gemaakte keus.

In de vijfde plaats gaat het bij de kwalificatie van een systematisch tekort steeds om een tekort binnen een bestaande verzameling van muziekopnamen. Het gaat daarbij niet om de vraag of een verzameling compleet is, maar of binnen een op basis van een bepaald samenhangcriterium gevormd systeem alle aan dat criterium beantwoordende elementen van die verzameling deel uitmaken van het aldus gevormde systeem.