2.1.2 Thema’s

Bij het nagaan van punten van vergelijkbaarheid tussen vroeger en nu stelt het bestek van dit hoofdstuk uiteraard grenzen. Het vergelijkingsmateriaal blijft hoofdzakelijk beperkt tot Nederland, Duitsland en Frankrijk en daaruit wordt geselecteerd wat voor die vergelijking zinvol kan zijn. De spil in mijn betoog is het ‘pennetje’, een instrument aan de hand waarvan een beknopt beeld kan worden geschetst van arbeidsverhoudingen in West-Europese steden van de 16^e en 17^e eeuw en van hun politiek-economische context. Daar begin ik mee in paragraaf 2.2 en daar komt ook kort het theoretisch perspectief aan de orde, van waaruit ik die verhoudingen analyseer.

Voor de vergelijkbaarheid van vroeger en nu dienen zich vijf interessante thema’s aan die daarna achtereenvolgens aan de orde komen: in paragraaf 2.3 de tijd-ruimtelijke organisatie van de arbeid, waarbij ‘kluswerk’ in vroegere eeuwen aan de orde komt; in paragraaf 2.4 de identiteit en sociale positie van werkers. In paragraaf 2.5 gaat het over de allocatie van arbeid: kwesties van verdeling van werk, waarbij in het bijzonder aandacht wordt besteed aan toedelingsmechanismen in het stedelijk transportwezen. Paragraaf 2.6 behandelt autonomie en economische afhankelijkheid in arbeidsverhoudingen en paragraaf 2.7 de bestaanszekerheid van werkers. Ten slotte besteed ik in de laatste, concluderende paragraaf 2.8 aandacht aan de verschillende contexten waarin kluswerk en toedelingsmechanismen vroeger en nu functioneerden.