5.6.3 Functionele analyse

In het algemeen geldt dat de bevoegdheid tot het betreden van locaties zich beperkt tot het doen van zichtwaarnemingen. Dit geldt voor zowel openbare als niet- openbare ruimten. Zowel de inspecteur als de toezichthouder mag – net als ieder ander – zichtwaarnemingen doen in openbare ruimten. Die kunnen zelfs anoniem plaatsvinden.1 De inspecteur mocht bijvoorbeeld anoniem coffeeshops,2 pizzeria’s 3 en Chinese restaurants betreden (en zichtwaarnemingen uitvoeren) in het kader van zijn fiscale toezicht.4 En vergelijkbaar, de ACM bussen en horecagelegenheden anoniem betreden in het kader van hun toezicht.5 En ook de toezichthouder van het UWV mocht van de rechter restaurants bezoeken.6 Maar ook op de openbare weg verricht de Belastingdienst allerlei zichtwaarnemingen. Ter illustratie noem ik het waarnemen van autorijscholen en taxi’s.7 Doen zij dit op een gestructureerde wijze, dan kan dit bij gebreke van een wettelijke grondslag een ongeoorloofde inbreuk opleveren op de privacy.8 Uiteraard zou ik bijna zeggen: dan komt het schrikbeeld van de ‘Grote Broer’ uit George Orwell wel heel dichtbij. De privacy zou zich dan alleen beperken tot de woning. En ook die plaats kan de overheid somtijds ‘begluren’.9

Voor het (kunnen) betreden van niet-openbare ruimten moet er een wettelijke bevoegdheid bestaan. Maar ook die bevoegdheid beperkt zich, zowel voor de inspecteur als de toezichthouder, in beginsel tot het kunnen uitvoeren van een zichtwaarneming. Bovendien mag de toezichthouder ook ‘zoekend rondkijken en inzage nemen.

Het betreden van locaties is dan ook een bevoegdheid die gepaard kan gaan met – en soms de omstandigheden creëert voor – andere medewerkingsverplichtingen (5.6.3.1). Daarnaast kunnen specifieke bevoegdheden gelden voor het betreden van bijzondere locaties, zoals woningen en het onderzoeken van zaken en vervoermiddelen (par. 5.6.3.2).