4.2.1 Het ontbreken van internationale reflectie

Hoewel de Nota "Modernisering van het ondernemingsrecht" inzicht verschaft in de doelstellingen, in de ogen van de Nederlandse regering, van het vennootschapsrecht, roept de Nota ook vragen op. Deze vragen houden verband met het ontbreken van een visie over de verhouding tussen de doelstellingen van het Nederlandse vennootschapsrecht en internationale ontwikkelingen. Weliswaar wordt in de Nota opgemerkt dat "de invloed van Europa onmiskenbaar is" en "de Europese Unie een bijzondere omgevingsfactor is".1 Maar welke gevolgen deze Europese invloeden hebben, of zouden moeten hebben, voor de doelstellingen van het Nederlandse vennootschapsrecht, wordt niet geëxpliciteerd.

Opvallend in de Nota is dat de daarin genoemde doelstelling om "een voor ondernemers en bedrijfsleven bruikbaar stel regels en instituties bieden" in eerste instantie lijkt aan te sluiten bij de opvattingen van de High Level Group of Company Law Experts. Zonder daar overigens expliciet aan te refereren of naar te verwijzen. De High Level Group of Comp of Company Law Experts noemde namelijk als "the primary purpose of company law": "to provide a legal framework for those who wish to undertake business activities efficiently, in a way they consider to be best suited to attain success. Company law should first of all facilitate the running of efficient and competitive business enterprises."2 Weliswaar wordt daaraan toegevoegd dat "protection of shareholders and creditors is an integral part of any company law".3 Dat bescherming van de bij de vennootschap betrokkenen deel uitmaakt van het vennootschapsrecht, betekent echter niet dat het een doel — laatst staan het eerste of enige doel — is van het vennootschapsrecht. Dit element zou, derhalve, ook niet voorop moeten staan in het vennootschapsrecht.4

Wanneer de opvattingen in de Nota "Modernisering van het ondernemingsrecht" worden vergeleken met de opvattingen van de High Level Group of Company Law Experts, valt op dat de Nota sterk de "beschermingsgedachte" uitstraalt.Voorbeelden daarvan zijn de opmerkingen in de Nota dat "[g]ebruiksvriendelijkheid voor het bedrijfsleven (...) echter niet het enige doel [mag] zijn van het vennootschaps- en ondernemingsrecht (...) crediteuren [moeten] wel worden beschermd tegen oneigenlijk profiteren van (...) beperkte aansprakelijkheid (...) [en] [o]ok de bescherming van andere belangen, waaronder het belang van werknemers en de omgeving van een onderneming bij continuïteit, kan worden betrokken bij het besluit van de wetgever om gebruik van het instrument aan nadere regels te binden."5 Op nog een punt ontbreekt in de Nota "modernisering van het ondernemingsrecht' de link met Europese ontwikkelingen. In de Nota wordt, zoals Raaijmakers terecht constateert, geen verband gelegd met de zogenoemde "Lissabon-strategie" of "Lissabon-doelstellingen".6 Deze doelstellingen behels(t)en de inzet van de Europese Unie om in 2010 "to become the most competitive and dynamic knowledge-based economy in the world, capable of sustainable economie growth with more and better jobs and greater social cohesion".7 De Lissabon-doelstellingen mogen weliswaar inmiddels een "doorstart" hebben gemaakt.8 Zij vormden — en vormen — een belangrijke beleidsdoelstelling van de Europese Unie en daarmee dé relevante omgevingsfactor voor de inhoud van de doelstellingen van het Nederlandse vennootschapsrecht.9 Niet ten onrechte is om die reden opgemerkt dat de Lissabon-doelstellingen zouden moeten worden gezien als "bepalend en richtinggevend voor de 'modernisering' van ons gehele ondememingsrecht."10 Ook de recente financiële crisis doet hieraan geen afbreuk. Zo worden ook in het "European Economie Recovery Plan" (EERP) van 26 november 2008 de Lissabon-doelstellingen nog steeds genoemd.11 Het leggen van een verbinding tussen de (gewijzigde) Europese beleidsdoelstellingen en de beoogde doelstellingen van het Nederlandse vennootschapsrecht is echter, ook in de sinds de publicatie van de Nota Moderniseringsrecht aan de Tweede Kamer verzonden voortgangsmededelingen over dit onderwerp, uitgebleven.12