II.4.1.1 De klassieke voorprocedures

Zowel de bezwaarschriftprocedure als het administratief beroep wordt in de doctrine beschouwd als bestuurlijke voorprocedure.1 In beide gevallen is sprake van een procedure waarin een herbeoordeling van een besluit door een bestuursorgaan plaatsvindt, welke herbeoordeling verplicht is alvorens de toegang tot de (bestuurs)rechter openstaat. Deze procedures kunnen vanzelfsprekend ook gekwalificeerd worden als bestuurlijke voorprocedures in de zin van dit onderzoek op basis van de eerder gegeven begripsomschrijving. Eerder werd immers vastgesteld dat slechts sprake is van een bestuurlijke voorprocedure, indien het een procedure betreft: 1) die verplicht voorafgaat aan een procedure bij een (bestuurs)rechterlijke instantie, 2) waarin een (her)beoordeling door een bestuursorgaan van een primair besluit plaatsvindt, 3) naar aanleiding van zienswijzen, bedenkingen, beroepsgronden of bezwaren daartegen van een of meer belanghebbende burgers, en 4) die leidt tot een (in beginsel) definitieve bestuurlijke vaststelling van de rechtspositie van de bij dat besluit betrokken belanghebbende burgers. De kwalificatie van de bezwaar-schriftprocedure en het administratief beroep als bestuurlijke voorprocedure ligt, gelet op de elementen in deze begripsomschrijving, voor de hand. Iedere bezwaarschriftprocedure en iedere procedure in administratief beroep zal, op grond van de bepalingen in de Awb, aan deze elementen voldoen.2

Niet alleen worden de bezwaarschriftprocedure en het administratief beroep aangemerkt als bestuurlijke voorprocedure, beide procedures maken ook onderdeel uit van het stelsel van rechtsbescherming tegen de overheid.3 De VAR-Commissie Rechtsbescherming rekent beide procedures tot de klassieke vormen van rechtsbescherming.4 Hoewel van oudsher het administratief beroep een belangrijkere positie heeft ingenomen in dit stelsel van rechtsbescherming en zelfs gezien werd als alternatief voor een beroep op de onafhankelijke rechter, is deze dominante positie langzaamaan veranderd.5 Thans vormt de bezwaarschriftprocedure het uitgangspunt en dient het administratief beroep bij uitzondering nog doorlopen te worden. Om die reden wordt aan het administratief beroep in beginsel slechts afzonderlijk aandacht besteed voor zover deze voorprocedure afwijkt van de bezwaarschriftprocedure. Daar waar in het navolgende de bezwaarschriftprocedure wordt beschreven, moet derhalve ook administratief beroep gelezen worden, tenzij anders wordt aangegeven. Het ligt ook in de rede het onderzoek naar beide voorprocedures te integreren, nu de regelingen inzake de bezwaarschriftprocedure en het administratief beroep in de Awb grotendeels overeenstemmen en onnodige herhaling daardoor kan worden voorkomen.