Einde inhoudsopgave
Privaatrechtelijke handhaving van mededingingsrecht (R&P nr. 174) 2009/7.10.1
7.10.1 Inleiding
mr.dr. E.J. Zippro, datum 29-09-2009
- Datum
29-09-2009
- Auteur
mr.dr. E.J. Zippro
- JCDI
JCDI:ADS582389:1
- Vakgebied(en)
Mededingingsrecht / Toezicht en handhaving
Verbintenissenrecht / Schadevergoeding
Voetnoten
Voetnoten
Bolt & Lensing 1993, p. 5; Lindenbergh 1995, p. 127; Van der Heijden 2001, p. 1749-1756.
Zie ook Lindenbergh 1998, p. 19-20.
Andere benamingen zijn vindictive damages, punitory damages, treble damages, retributory damages, penal damages, additional damages, plenary damages, imaginary damages, plenary damages en smart money. Zie Bolt & Lensing 1993, p. 5; vgl. Owen 1976, p. 1265, noot 24.
Het gebruik is echter ook in het Engelse recht niet altijd consequent. Zie Lindenbergh 1998, p. 19, voetnoot 45.
Bolt & Lensing 1993, p. 5.
Bolt & Lensing 1993.
Waelbroeck, Slater & Evan-Shoshan 2004, p. 84. In de niet-EU lidstaat Oekraïne zijn double damages ook mogelijk, zie Mobley 2003, p. 8.
Zie Hartlief 2005, p. 830-834; Haazen 2006a, p. 749-752; Haazen 2006b, p. 1156-1158.
Linssen 2001, p. 359 e.v.
Linssen 2001, p. 353 e.v. In Rookes v Barnard [1964] AC 1129, [1964] 1 All ER 367, HL, welke uitspraak is bevestigd in Broome v. Cassell and Co [1972] AC 1027, is uitgemaakt dat exemplary damages slechts in drie categorieën mogelijk zijn (waarbij de rechter of de jury een discretionaire bevoegdheid heeft om de laedens al dan niet te veroordelen tot betaling van exemplary damages): 'Conducts calculated to make a profit which may well exceed the compensation payable to the plaintt Oppressive, arbitrary or unconstitutional conduct by government servants & Express authorisation by statute' . In A.B. v. South West Waters Services Ltd [1993] 1 All ER 609 heeft het Court of Appeal beslist dat een veroordeling tot betaling van punitive damages slechts mogelijk is op basis van een cause of action waarbij voor Rookes v. Barnard al een veroordeling werd toegestaan. Op deze arbitraire wijze van begrenzing is de nodige kritiek geuit door onder meer de Law Commission in haar rapport uit 1997 over Aggravated, exemplary and restitutionary damages. Volgens de Law Commission moet in alle gevallen van outrageously wrong ful conduct een veroordeling tot betaling van punitive damages mogelijk zijn en niet alleen in situaties waarover een rechter zich toevallig voor 1964 heeft uitgesproken. Zie Linssen 2001, p. 355.
Adriaanse, Barkhuysen, Den Houdijker & Zippro 2008, p. 275. Vgl. Nebbia 2008, p. 23-43.
Zie over het Franse voorontwerp tot hervorming van het verbintenissenrecht nader Cauffman 2007, p. 799-873.
In het kader van de stimulering van de privaatrechtelijke handhaving van het mededingingsrecht heeft de Commissie de discussie over invoering van punitive damages geëntameerd. Onder het begrip punitive damages (ook wel de privaatrechtelijke boete genaamd) versta ik, in aansluiting bij Bolt & Lensing, een bedrag dat aan de eiser in een civiele zaak wordt toegekend wegens onrechtmatig gedrag van de wederpartij bovenop de compensatoire schadevergoeding en dat strekt tot vergelding van onrecht (bestraffing) en tot preventie van toekomstig onrecht van de laedens en anderen.1 Het gaat bij punitive damages om bedragen die losstaan van de werkelijke schade.2
Het begrip exemplary damages vormt een veelal in het Engelse recht gebruikt synoniem van het begrip punitive damages:3Het gebruik van de aanduiding exemplary damages heeft in het Engelse recht de voorkeur om aan te geven dat de sanctie (toekenning van de boete) als functie heeft een voorbeeld te stellen.4 Met de aanduiding exemplary damages wordt dan ook de preventieve functie van de boete benadrukt. De aanduiding punitive damages brengt meer het bestraffende doel tot uitdrukking.5 In het Nederlands kunnen punitive damages het best worden vertaald met het begrip 'privaatrechtelijke boete', zoals ook door Bolt & Lensing is gehanteerd in hun gelijknamige preadvies uitgebracht voor de Nederlandse Vereniging voor Rechtsvergelijking.6
Naar Nederlands recht zijn punitive damages niet mogelijk. Zoals reeds besproken in dit hoofdstuk (bijvoorbeeld § 7.2 en § 7.9) ligt aan ons schadevergoedingsrecht het beginsel van volledige schadevergoeding ten grondslag. Dit beginsel brengt enerzijds met zich mee dat de benadeelden niet meer vergoed kunnen krijgen dan de werkelijk geleden schade, zodat voor punitive damages geen plaats is. Anderzijds brengt dit beginsel met zich mee dat niet minder mag worden vergoed dan de werkelijk geleden schade. In de andere lidstaten van de EU wijkt de situatie wat betreft punitive damages niet veel af van de situatie in Nederland. Alleen Cyprus, Ierland en het Verenigd Koninkrijk kennen een vorm van punitive of exemplary damages in algemene zin.7Punitive damages worden dan ook in het grootste deel van Europa als 'vreemd' gezien. Veelal wordt gevreesd voor 'Amerikaanse toestanden' in het aansprakelijkheidsrecht.8 Sinds het midden van de vorige eeuw is het toepassingsgebied van punitive damages in de Verenigde Staten dan ook steeds verder uitgebreid.9 Aan de andere kant is in de Engelse rechtspraak het toepassingsgebied van punitive damages of exemplary damages de afgelopen jaren fors teruggedrongen.10 Desondanks zijn op zowel Europees als op nationaal niveau verschuivingen in de rechtshandhaving waarneembaar (§ 1.3), die de discussie over mogelijke invoering van de privaatrechtelijke boete, in het bijzonder in de context van het mededingingsrecht, actueel maken.11 Opvallend is het Franse voorontwerp tot hervorming van het verbintenissenrecht dat op het buitencontractuele vlak de weg baant voor een punitief verbintenissenrecht door middel van de invoering van punitive damages.12