2.3.1 Correctieve en distributieve rechtvaardigheid

Rechtvaardigheid ligt ten grondslag aan het recht. Het geschreven en ongeschreven recht moet rechtvaardig zijn, wil het legitimerende werking hebben. In de literatuur wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van rechtvaardigheid. Ik bespreek twee vormen die van belang zijn voor het buitencontractuele aansprakelijkheidsrecht: correctieve en distributieve rechtvaardigheid.1

Correctieve rechtvaardigheid gaat uit van de gedachte dat mensen in een bilaterale verhouding tot elkaar staan.2 Indien iemand een ander onrechtmatig schade toebrengt, wordt deze balans verstoord. Het gevolg is dat partijen in een andere verstandhouding tot elkaar komen te staan: de ene partij heeft iets gedaan wat niet mocht en de andere partij heeft hierdoor schade ondervonden.3 Deze onrechtmatige schadetoebrenging (‘the wrong’) vormt de reden om in te grijpen in de relatie tussen partijen.4 Het doel van het (correctieve) recht is namelijk het herstel van de oude positie (bijvoorbeeld door compensatie). Vanwege de bilaterale structuur van correctieve rechtvaardigheid, is betoogd dat deze vorm van rechtvaardigheid ten grondslag ligt aan het privaatrecht.5

De distributieve rechtvaardigheid ziet op een rechtvaardige verdeling van welvaart over de samenleving.6 Dit is de meest brede notie van distributieve rechtvaardigheid. Deze vorm van rechtvaardigheid ligt van oudsher ten grondslag aan het publiekrecht, waar het doorgaans draait om verdelingsvraagstukken.7 Dit is echter maar een deel van het gehele verhaal. In toenemende mate spelen distributieve overwegingen een rol in private geschillen.8 In de literatuur is verdedigd dat naast de voornoemde brede notie van distributieve rechtvaardigheid ook engere noties bestaan, die nauwer aansluiten bij het privaatrecht. Het gaat dan ten eerste om een rechtvaardige verdeling van materieelrechtelijke risico’s tussen procederende partijen9 en ten tweede om de rechtvaardige verdeling van procesrechtelijke risico’s, zoals de bewijslastverdeling.10