11.3.0 Introductie

Vervreemdingsvoordelen worden ingevolge art. 20h, derde lid, Wet IB beschouwd te zijn genoten op het tijdstip van vervreemding. Dit is vergelijkbaar met het vroegere art. 41 (oud) Wet IB.1 Dit is het moment waarop de obligatoire overeenkomst tot overdracht perfect is geworden, zodat geen belemmeringen meer aanwezig zijn om tot uitvoering van de overeenkomst over te gaan.2 Aan de essentiële elementen tot uitvoering van een overeenkomst, t.w. voldoende bepaalbaarheid van het object alsmede voldoende bepaalbaarheid van de overeengekomen prijs, moet zijn voldaan. Wordt de prijs op een later tijdstip vastgesteld, dan vindt de vervreemding van de aanmerkelijkbelangaandelen plaats op het moment waarop de koopprijs bepaalbaar is aan de hand van een objectieve, aan de invloed van partijen onttrokken maatstaf.3'4

Van een vervreemding is nog geen sprake zolang de voor de overdracht noodzakelijke overheidsvergunning niet wordt verkregen.5 Het tijdstip van daadwerkelijke betaling is niet van belang, evenmin als dat van de levering.6 Dit is ook het geval als bij een uitgestelde levering rente wordt vergoed over de koopprijs.7

In geval van (gedeeltelijke) aflossing van schuldvorderingen is het moment van de (gedeeltelijke) aflossing het moment waarop de eventuele aanmerkelijkbelangheffing plaatsvindt. Worden aandelen, winstbewijzen of schuldvorderingen in het vermogen van een onderneming gebracht, dan wordt het vervreemdingsvoordeel beschouwd te zijn genoten op het moment van de inbreng.

Tijdens de behandeling in de Eerste Kamer is voorts duidelijk geworden dat het heffingsmoment in geval van liquidatie van de vennootschap het tijdstip is dat is besloten tot het betaalbaar stellen van een liquidatie-uitkering. Het heffingsmoment ten aanzien van de juridische fusie is het tijdstip dat de juridische fusie bij notariële akte tot stand komt (art. 2:318 BW).8 Naar ik aanneem geldt dit laatste op dezelfde wijze voor het heffingsmoment in geval van een juridische splitsing (art. 2:334n BW). Dit bindt ook eventuele afwezige of tegen de fusie of splitsing stemmende aandeelhouders.

Schijnhandelingen worden ter zijde gesteld. Dat daarvan niet snel sprake zal zijn, leert HR 17 april 1991, BNB 1991/180 in welke situatie een vader zijn aandelenpakket in een failliete BV overdroeg aan zijn minderjarige zoon voor de werkelijke waarde van ƒ 1 om aldus toegang te verkrijgen tot de aanmerke-lijkbelangverliesregeling van art. 60 Wet IB (zie over dit arrest uitgebreider hoofdstuk 10, onderdeel 10.2.4).

Het verlenen van een koopoptie is nog geen vervreemding voor de aanmerkelijkbelangregeling, noch onder opschortende voorwaarde noch onder ontbindende voorwaarde, ook al verliest de eigenaar van de aandelen het economische belang bij de waardestijging van de aandelen boven de uitoefenprijs. Het optierecht is in wezen niets anders dan een onherroepelijk aanbod van de bezitter van de aandelen, winstbewijzen of schuldvorderingen aan een ander om onder de in de optie-overeenkomst genoemde voorwaarden de onderliggende aandelen, winstbewijzen of schuldvorderingen te verwerven of te kopen; van wilsovereenstemming tussen partijen is nog geen sprake. Voor het daadwerkelijk tot stand brengen van een overeenkomst is nog een afzonderlijke wilsuiting vereist van de optiehouder. Van een vervreemding voor de aanmerkelijkbelangregeling is dan ook pas sprake als de optiehouder van zijn optierecht gebruik maakt.9 Vervreemdt de optiehouder het optierecht aan derden dan wel maakt hij van het optierecht geen gebruik, dan is in beginsel geen sprake van een voor de aanmerkelijkbelangregeling belastbare transactie.10 Dit is echter anders als het optierecht bij de optiehouder deel uitmaakt van een aanmerkelijk belang op grond van art. 20a, derde lid, vijfde volzin, vierde of vijfde lid, Wet IB (zie hoofdstuk 5, onderdeel 5.2.2.1, 5.3 en 5.4).