4.4.2 De gebondenheid aan de algemene voorwaarden

204. In individuele zaken kunnen algemene voorwaarden pas worden getoetst wanneer zij geldig tot stand zijn gekomen.1 De Code de la consommation bevat geen regels met betrekking tot de gebondenheid aan algemene voorwaarden. Algemene voorwaarden worden onderdeel van de overeenkomst door middel van het mechanisme van aanbod en aanvaarding (art. 1108 Cc). Voorafgaand aan de richtlijn fungeerde de gebondenheidstoets in Frankrijk op kleine schaal als `verkapte inhoudstoets'.2 Nu is dat niet meer het geval.

De regels voor de gebondenheid van algemene voorwaarden kunnen worden afgeleid uit de jurisprudentie. In het Franse recht schept het ondertekenen van een document met een duidelijke verwijzing naar algemene voorwaarden slechts een sterk vermoeden dat de wederpartij van de toepasselijkheid (en de inhoud) van de voorwaarden op de hoogte is en deze als complex heeft aanvaard.3 Hiertegen kan, al zal dit niet eenvoudig zijn, bewijs worden geleverd.4 Bij de vraag naar de gebondenheid is vooral van belang dat de wederpartij een voldoende of redelijke mogelijkheid is geboden om tijdig van de voorwaarden kennis te nemen.5 Immers, slechts datgene waarvan kennis is genomen kan worden aanvaard.6 De manier waarop algemene voorwaarden worden gepresenteerd en gecommuniceerd bepaalt de mogelijkheid om kennis te nemen van de voorwaarden en dus de vraag of zij tot stand zijn gekomen. De cassatierechter oordeelde in 2007 dat een slecht leesbaar, in het Engels opgesteld exoneratiebeding de wederpartij niet kon binden 7 Of de wederpartij kennis heeft gehad van de voorwaarden, is een question de fait' en hangt af van de omstandigheden van het geval. Bij de beoordeling van de feiten door de lagere rechters is echter wel sprake van een zekere objectivering: of de consument kennis kan nemen van de voorwaarden hangt veelal af van de naleving door de professionele gebruiker van de vele wettelijke transparantie- en informatieplichten die op hem rusten.

205. De Code de la consommation regelt indirect de gebondenheid omdat genoemde transparantie- en informatieplichten hier voor een groot deel in zijn neergelegd. De algemene transparantieplicht uit art. 5 richtlijn is opgenomen in art. L.133-2 C.conso. Art. L. 134-1 C.conso. bevat de algemene regel dat ondernemers een exemplaar van hun algemene voorwaarden ter hand moeten stellen op het moment dat de wederpartij hierom verzoekt. Het beding dat de consument-wederpartij bindt aan algemene voorwaarden waarvan hij geen kennis kon nemen, omdat zij niet in het schriftelijke document dat is aanvaard zijn opgenomen, maar in een ander document waar niet uitdrukkelijk naar wordt verwezen, is inmiddels als zwart bestempeld (art. R.132-1 onder 1 C.conso.).8 De Franse wet bevat voor bepaalde typen overeenkomsten ook diverse zeer nauwkeurig bepaalde vormvoorschriften.9 Soms is aan de schending hiervan in de Code zelf een aparte sanctie gekoppeld, zoals de `déchéance des droits aux intérêts'-sanctie in het consumentenkredietrecht.10