Einde inhoudsopgave
De bezoldiging van bestuurders van beursgenoteerde vennootschappen (IVOR nr. 113) 2018/227
227 De preventieve werking van transparantieverplichtingen
mr. E.C.H.J. Lokin, datum 01-04-2018
- Datum
01-04-2018
- Auteur
mr. E.C.H.J. Lokin
- JCDI
JCDI:ADS365362:1
- Vakgebied(en)
Ondernemingsrecht / Corporate governance
Voetnoten
Voetnoten
Zo verdienen chirurgen normaliter meer wanneer zij opereren dan wanneer zij niet opereren en nemen de inkomsten van advocaten toe naarmate zij meer uren schrijven. Opereren of het schrijven van meer uren zal echter niet altijd in het belang van de patiënt/ cliënt zijn.
Daarbij overheerst over het algemeen de gedachte bij de professional zelf dat hij immuun is voor deze tegenstrijdige belangen. Ten onrechte, volgens Bazerman & Moore 2012, p. 155.
Denk bij externe kosten aan reputatieschade of de kans op ontslag. Wanneer verantwoording naar anderen het bewustzijn van integer handelen doet toenemen, stijgen de interne kosten.
Brandeis 1914, p. 92.
Uit hetzelfde onderzoek volgt dat het vertrouwen in de helende werking van transparantie dat anderen hebben, zorgt voor een belemmering bij deze personen om kritischer naar het handelen van de actor te kijken, wanneer het tegenstrijdig belang openbaar is gemaakt.
Zie Cain, Loewenstein & Moore 2005. Zie ook Bazerman & Moore 2012, p. 155 e.v.
Transparantieverplichtingen bevatten de minimale vereisten die gelden voor een bepaald persoon of orgaan voor het afleggen van verantwoording over de wijze waarop een aan die persoon of dat orgaan toekomende bevoegdheid wordt uitgeoefend. Door deze verplichte openbaarmaking raken stakeholders op de hoogte van de stand van zaken. Zij krijgen inzicht in de gedragingen van het desbetreffende orgaan. Aan de hand van de openbaar gemaakte informatie kunnen zij vervolgens bepalen of enig handelen geboden is. Indien deze stakeholders door de verkregen informatie worden geactiveerd om druk uit te oefenen op de bezoldiging van bestuurders kunnen transparantieverplichtingen dus indirect zorgen voor een matigende werking.
De verplichting tot het afleggen van verantwoording dient er eveneens toe om het gedrag van de persoon of het orgaan zelf te beïnvloeden bij het uitoefenen van zijn bevoegdheid. Deze preventieve functie van transparantieverplichtingen komt naar voren wanneer openbaarmakingsverplichtingen worden ingezet om handelen bij tegenstrijdige belangen in goede banen te leiden. Bij de meeste beroepen zijn tegenstrijdige belangen aan de orde van de dag.1 De aanwezigheid van deze tegenstrijdige belangen wordt niet direct als een probleem ervaren, zolang de professional zich niet door dergelijke tegenstrijdige belangen zal laten leiden.2 Transparantie wordt daarbij gezien als een effectief middel om het eventuele gevaar van tegenstrijdige belangen te mitigeren. Openheid van zaken zorgt er immers voor dat de verleiding om te kiezen voor het eigen belang afneemt doordat zowel de externe als interne kosten zullen stijgen.3 “Sunlight is the best disinfectant.”4 Het vertrouwen in de preventieve werking van transparantievoorschriften is dan ook groot.
Dit vertrouwen is overigens niet in alle gevallen gerechtvaardigd. Onder bepaalde omstandigheden kan het (gedwongen) openbaar maken van tegenstrijdige belangen juist zorgen voor een rechtvaardiging om (meer) in het eigen belang te handelen. Het eigen belang is immers ‘disclosed’, dus de ander kan daar rekening mee houden.5 Zie bijvoorbeeld het onderzoek dat is verricht door Cain, Loewenstein en Moore. In hun onderzoek kreeg de ene deelnemer de taak om te schatten hoeveel geld zich bevond in zes potten, gevuld met muntgeld. De andere deelnemer kreeg de rol van adviseur. De adviseur mocht iedere pot met muntgeld van dichtbij bekijken en nauwkeurig inspecteren. De deelnemer die uiteindelijk het geschatte bedrag moest opgeven – de ‘schatter’ – mocht de potten met kleingeld slechts kort van een afstand bekijken. Aan de adviseur werd vervolgens gevraagd een advies te geven aan de schatter over hoeveel geld er volgens de adviseur in iedere pot zat. De beloning van de schatter hing af van de mate waarin zijn schatting correct was. Hoe dichterbij het daadwerkelijk bedrag, des te groter zijn beloning. De adviseur had een tegenstrijdig belang: hoe meer de schatter die hij moest adviseren het daadwerkelijke bedrag zou overschatten, des te meer zou de adviseur betaald krijgen. De adviseur had dus een prikkel om de schatter te verleiden het bedrag te hoog in te schatten. Een deel van de schatters kregen te horen op grond waarvan hun adviseur betaald kreeg, de overige schatters niet. Opmerkelijk genoeg kwam uit dit onderzoek naar voren dat de adviezen van de adviseurs wier tegenstrijdig belang openbaar was gemaakt, met hogere schattingen kwamen dan de adviseurs wier motieven niet openbaar waren gemaakt. Daarnaast zorgde het bekend zijn met de motieven van de adviseurs er niet voor dat de schatters het advies van hun adviseur voldoende corrigeerden door het advies naar beneden bij te stellen. Openbaarmaking zorgde aldus ervoor dat adviseurs meer verdienden en de schatters die op basis van dit advies hun geschatte bedrag baseerden juist minder betaald kregen.6
De preventieve werking van transparantieverplichtingen ziet niet alleen op het mitigeren van het gevaar bij tegenstrijdige belangen. Dergelijke verplichtingen worden ook ingezet door de wetgever om ander onrechtmatig of ongewenst gedrag tegen te gaan. Een voorbeeld daarvan is de verwachting dat openbaarmakingsverplichtingen de ontwikkeling van de bezoldiging van bestuurders zullen matigen.