4.6.1 Twee benaderingen van religieus pluralisme

Nussbaum zet in haar werk De nieuwe religieuze intolerantie de Lockeaanse opvattingen over neutraliteit en tolerantie af tegen het accommodationisme. Beide benaderingen vormen een belangrijke traditie voor wat betreft de wijze waarop in de Amerikaanse rechtspraak door de tijd heen met religieus pluralisme is omgegaan. Volgens Nussbaum zijn de uitgangspunten van het accommodationisme beter in staat om met religieus pluralisme om te gaan dan die van het ‘liberaal gezindtemodel’ van Locke. Nussbaum leidt het ontstaan van het accommodationisme terug tot de wijze waarop de kolonisten in de beginjaren van de Verenigde Staten op basis van gelijk respect met elkaar probeerde samen te leven.

Het accommodationisme stelt voorop dat wetten in een democratie altijd opgesteld worden door

Om recht te doen aan minderheidsopvattingen moeten in het perspectief van het accommodationisme ook de opvattingen van andersdenkenden geaccommodeerd worden. Dat wil zeggen dat de wet ruimte moet bieden aan uitzonderingen, vrijstellingen, e.d.2

Het accommodationisme toont een sterke gelijkenis met het multiculturalisme als politiek-filosofische stroming. Het multiculturalisme heeft een zelfde soort kritiek op de algemene werking van de wet. Het stelt dat culturele minderheden door de geschiedenis heen zijn achtergesteld onder andere vanwege het recht dat enkel de opvattingen van de meerderheid representeerde. Multiculturalisten betogen daarom dat minderheden in hun identiteit moeten worden erkend en verwerpen het idee dat minderheden zich moeten onderschikken aan een heersende cultuur. Het idee van assimilatie wordt door multiculturalisten los gelaten omdat dit voor minderheden neerbuigend of kwetsend is.3 Ze vinden dat minderheden zich niet hoeven aan te passen aan de meerderheidscultuur. De meerderheidscultuur zou juist de culturele verschillen van minderheden moeten accommoderen.4

Accommodationisten achten hun opvattingen expliciet ook van toepassing op het individuele geweten. Toegespitst op de vrijheid van godsdienst betekent dit dat accommodationisten uitgaan van een subjectiverende uitleg van godsdienst: wat godsdienst is moet worden bepaald door de justitiabele.5 Ze vinden dat de vrijheid van godsdienst zo ruim moet zijn als is te verenigen met de wettelijke beperkingsgronden. Niet alleen de traditionele vertrouwde godsdiensten moeten worden beschermd, maar elke religieuze of levensbeschouwelijk gemotiveerde claim moet worden gehonoreerd tenzij een beperking is gelegitimeerd op grond van dringende overwegingen van publiek belang, zoals vrede en veiligheid, of bescherming van de rechten van anderen.6