De bij dode opgerichte stichting (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel recht) 2020/7.3.2:7.3.2 Het verbod tot vervreemding en bezwaring en vermogen in de dode hand

De bij dode opgerichte stichting (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel recht) 2020/7.3.2

7.3.2 Het verbod tot vervreemding en bezwaring en vermogen in de dode hand

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Vermogen in de stichting is voor velen het schoolvoorbeeld van vermogen in de dode hand.1 Tegenwoordig wordt de angst voor de dode hand wellicht niet meer algemeen gevoeld,2 in het verleden was dat anders. Het bezwaar tegen vermogen in de dode hand was vroeger een belangrijke reden was de stichting argwanend te bejegenen. Niet alleen in België, zoals gezien in 2.4.1, maar ook in Nederland3 en Duitsland.4

Belangrijke bezwaren tegen het oprichten van stichtingen waren, dat op deze wijze vermogen wordt onttrokken aan het rechtsverkeer voor doelen die niet meer belangrijk worden gevonden en dat de wettige erfgenamen worden benadeeld.5

Maar wat is nu die dode hand? Telders schrijft:

‘De naam bezit in de doode hand behoort tot dezulke, die het begrip dat zij willen uitdrukken, zeer juist wedergeeft.

Evenals men den man dien alle rechtsbevoegdheid ontzegd is, burgerlijk dood noemt, kan men immers ook een bezit, dat de goederen die er het voorwerp van zijn, buiten den handel en het verkeer houdt, een dood bezit noemen.’6

Deze omschrijving van Telders is in de kern nog niet achterhaald, maar ontbeert het antwoord op de vragen wie het goed buiten de handel houdt en wat het bezwaar daartegen is. In Telders’ tijd waren die vragen waarschijnlijk overbodig. De dode hand werd, ook door Telders, in één adem genoemd met stichtingen en het kerkrecht.7 Echter ook daarbuiten kan sprake zijn van vermogen in de dode hand.8 De bezwaren tegen vermogen in de dode hand zijn dezelfde als die tegen het fideï-commis, behandeld in 7.2.2.1. De daar genoemde bezwaren tegen het fideï-commis gelden ook voor vermogen in de dode hand.

Tenzij men de bestaanseis (artikel 4:56 BW) wil zien als bepaling ter voorkoming van vermogen in de dode hand,9 bevat de huidige wetgeving geen bepalingen specifiek gericht tegen vermogensvorming in de dode hand anders dan artikel 4:45 lid 2 BW en, minder uitgesproken, artikel 3:83 BW.10

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.