I.G.3. Heeft het nieuwe 'mandat a effet posthume' voorrang?

Het nieuwe Franse recht heeft ook een hele nieuwe, dogmatisch zeer interessante, rechtsfiguur gebracht die in het verlengde van executele ligt, waarbij de Franse wetgever oog heeft gehad voor de voorrangsproblematiek die zich tussen executele en deze rechtsfiguur kan voordoen. Ik doel op de nieuwe uitgebreide regeling van het mandat a effet posthume, waarover inhoudelijk hierna meer.1 Bestudering van deze regeling kan ons denken over executele weer een stap verder brengen. Aan de ene kant wordt in Frankrijk het klassieke lastgevingsdenken steeds meer losgelaten, terwijl aan de andere kant onder invloed van het 'Common Law-denken' de deur erfrechtelijk wijd open gezet lijkt te worden voor de lastgeving 'post mortem'. Malaurie2 verwoordt het niet voor niets als volgt: 'que la loi de 2006 continue a donner au compte-gouttes, lui (lees: de executeur) portant - curieusement - plus de mefiance qu'au mandataire a effet posthume.' Het lijkt of de executeur via een andere rechtsfiguur of wellicht zelfs via zijn ware aard wordt ingehaald.

De auteur3 wijst op de buitenlandse invloeden: 'Ce mandat introduit dans notre droit un des aspects de la Common Law et de la fiducie successo-rale pratiquee par les droits suisse et allemand bien qu'il ne sont pas une.' Wat is zijn kracht? De nieuwe rechtsfiguur maakt de erfgenamen onbevoegd zonder dat de eigendom op de lasthebber overgaat. De wetgever4 wilde 'repon-dra (en partie) aux besoins que satisfait la fiducie dans les de pays de droit anglo-saxon, le mandataire jouant le role d'un trustee.' De vraag komt op hoe de bevoegdheden van de nieuwe Franse postmortale lasthebber zich verhouden tot de bevoegdheden van de executeur. Zij opereren immers beiden na het overlijden van erflater en kunnen elkaar in het woelige erfrechtelijke vaarwater gaan tegenkomen. Hier is aan gedacht. De executeur is in de regeling ingebed, en wel in art. 812 Cc (nieuw) in de vorm van een 'voorrangsregel':

De bevoegdheid van de executeur gaat door wetsduiding nog vooropdebe-voegdheid van postuum lasthebber, maar voor hoe lang nog? De tijd zal het leren. Op zich lijkt deze kunstmatige ingreep noodzakelijk, omdat, zonder deze voorrangsregel, de postuum-lasthebber de executeur voor voldongen feiten zou kunnen zetten bij de afwikkeling van de nalatenschap. Dat de ware aardvan deze nieuwe Franse rechtsfiguur lastgeving is, blijkt ook, mocht men nog twijfelen, uit het feit dat in art. 812-1-4 Cc (nieuw) medegedeeld wordt dat de postuum-lasthebber onderworpen is aan de artikelen 19842010 Cc (de algemene regeling van het mandaat) voor zover deze bepalingen: 'ne sont pas incompatibles avec les dispositions de la presente section.' De uitvoering van de uiterste wil mag overigens niet opgedragen worden aan de postuum-lasthebber.5 In zoverre heeft de executeur nog een eigen eiland, zij het niet uit de aard, maar door de voorrangsregel.6 Hier speelt het wezen van de uiterste wil mijns inziens toch nog een belangrijke rol. Het moet immers mogelijk zijn dat de postuum-lasthebber tijdens leven (nog) niet op de hoogte is van de inhoud van de uiterste wil. Van de inhoud van de last is hij wel op de hoogte zullen wij hierna zien.

Wij kunnen van de voorrangsgedachte veel leren met betrekking tot ons eigen recht. Denk aan de executeur die de afwikkelingsbewindvoerder 'voor' moet zijn bij bijvoorbeeld de voldoening van de schulden van de nalatenschap. Erflater regelt het verkeer (van erfrechtelijke bevoegdheden) in zijn uiterste wil.Wie gaat voor wie en op welk moment? De Fransen weten7 het in ieder geval al, ook al is het maar zoals gezien door wetsduiding: 'les pouvoirs du mandataire sont subsidiares de ceux de l'executeur testamentaire [...].' Het is overigens niet geheel uitgesloten dat de ontwikkeling van de ware aard van de Franse executele8 en daarmee wellicht van de erfrechtelijke vrijheden hiermee enigszins op de handrem gezet is, zij het met goede bedoelingen, te weten het voorkomen van een erfrechtelijke botsing van bevoegdheden.