9.2.2 Relatie met zetelverplaatsing

Een grensoverschrijdende omzetting toont grote verwantschap met een grensoverschrijdende zetelverplaatsing van een rechtspersoon met wisseling van het toepasselijke rechtspersoonsstatuut. De mogelijkheid tot dergelijke zetelverplaatsingen is, evenals een grensoverschrijdende omzetting, bijzonder zeldzaam (zie par. 9.1). Ter vermijding van misverstanden, merk ik op dat het begrip zetelverplaatsing in het vennootschapsrecht geen duidelijk afgebakend begrip is omdat het betrekking kan hebben op de verplaatsing van de werkelijke zetel, dat is de plaats waar het hoofdbestuur van de rechtspersoon zich bevindt, dan wel op de verplaatsing van de statutaire zetel. De twee zetelbegrippen houden verband met de twee in het internationale rechtspersonenrecht bestaande systemen voor de bepaling van de toepasselijkheid van het rechtspersoonsstatuut, te weten het incorporatiestelsel en het stelsel van de werkelijke zetel (siège réèl).1 In het incorporatiestelsel is het rechtspersoonsstatuut van het oprichtingsland van toepassing op een rechtspersoon, ongeacht waar de rechtspersoon werkelijk is gevestigd. Vanwege het feit dat het oprichtingsland in beginsel hetzelfde is als het land waar de statutaire zetel is gevestigd, wordt het incorporatiestelsel ook wel aangeduid als het stelsel van de statutaire zetel.2 Het siège réèl-stelsel knoopt daarentegen ter bepaling van het op de rechtspersoon toepasselijke recht aan bij het recht van het land van vestiging van de werkelijke zetel.3 Ook komen combinaties van de twee systemen voor.

In theorie leidt een zetelverplaatsing onder beide i.p.r.-stelsels tot wijziging van het toepasselijke rechtspersoonsstatuut (zie par. 9.5.2 hierna voor de complicaties van nationaal en internationaal privaatrechtelijke aard die hiervan het gevolg zouden kunnen zijn). In het siège réèl-stelsel gaat het dan om een verplaatsing van een werkelijke zetel4 en in een incorporatiestelsel om de verplaatsing van de statutaire zetel. Omdat de wijziging van het toepasselijke recht onder het incorporatiestelsel los staat van de verplaatsing van de werkelijke zetel, is een verplaatsing van de statutaire zetel onder dit stelsel op te vatten als een ‘echte’ of ‘zuivere’ grensoverschrijdende omzetting.5 De grensoverschrijdende omzetting waarop ik verder in dit hoofdstuk doel, gaat dan ook niet – tenzij anders vermeld – gepaard met een verplaatsing van de werkelijke zetel. In het licht van de huidige stand van het internationale rechtspersonenrecht is een statutaire zetelverplaatsing/omzetting in theorie vooral denkbaar tussen twee incorporatielanden. Indien een siège réèl betrokken is bij een dergelijke zetelverplaatsing/omzetting, zou de locatie van de werkelijke zetel in theorie als een voorwaarde kunnen gelden voor de totstandkoming daarvan. Voorts zou nog kunnen worden gezegd dat verplaatsing van de statutaire zetel in wezen een niet-type-overschrijdende omzetting is omdat bij zetelverplaatsing uitdrukkelijk het uitgangspunt is dat de rechtspersoon wordt omgezet in een rechtsvorm van hetzelfde type.6 Zo vereist art. 2 lid 2 van de in paragraaf 9.3 hierna kort te bespreken Wet vrijwillige zetelverplaatsing derde landen, Stb. 1994, 800 dat het moet gaan om een omzetting in een ‘vergelijkbare rechtspersoon’. Daarmee wordt bedoeld dat de rechtspersoon de dichtstbijzijnde buitenlandse rechtsvorm dient te kiezen.7