7.2 Hoofdstuk 2: de historische schets - vijf lijnen

Na een voorspel vóór de Tweede Wereldoorlog krijgt in de jaren 1949 - 1953 het groenekaartstelsel zijn vorm. Dit stelsel beschermt de benadeelde die het slachtoffer wordt van een ongeval dat wordt veroorzaakt door een bezoekend motorrijtuig. In 1953 van start gegaan met 19 deelnemende landen, is het in de loop der jaren gegroeid tot een stelsel waarvan thans 45 landen deel uitmaken, waaronder alle lidstaten van de Europese Economische Ruimte (EER), het grootste deel van de rest van Europa, alsmede een aantal landen aan de zuidzijde van de Middellandse Zee en in het Nabije en Midden-Oosten.

De tweede lijn waarlangs de bescherming van de benadeelde in het internationale verkeer gestalte krijgt, is die van de EEG, later EG en tegenwoordig EU. De bemoeienis van de EU kan worden geplaatst in de sleutel van (thans) de interne markt die de EU zich tot doel heeft gesteld en waarbinnen een vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal moet worden gewaarborgd. De risico's die motorrijtuigbestuurders en degenen die de benadeelde worden van door dezen veroorzaakte ongevallen lopen, vormen een belemmering van dit vrije verkeer.

De eerste interventie van de EEG op dit terrein is de le Richtlijn uit 1972. Gebruikmakend van de structuren van het groenekaartstelsel en geïnspireerd door al sinds de jaren '30 van de vorige eeuw in Noord Europa en sinds de jaren '50 en '60 in West en Centraal Europa bestaande voorbeelden, brengt deze richtlijn de verplichte verzekering met dekking in de hele Gemeenschap en de afschaffing van de noodzaak van controle bij grenspassage van de groene kaart. De Bureaus garanderen op grond van deze richtlijn niet slechts de afhandeling van schadegevallen die zijn veroorzaakt door verzekerde - gewoonlijk op het grondgebied van de lidstaten gestalde - motorrijtuigen, maar ook ongevallen veroorzaakt door onverzekerde voertuigen.

De derde lijn is die van de bescherming van de inwoners van de lidstaten die in een andere lidstaat dan die van hun woonplaats (of onder omstandigheden in een ander bij het groenekaartstelsel aangesloten land) slachtoffer worden van een ongeval waarvoor een gewoonlijk niet in de lidstaat van woonplaats van benadeelde gestald en verzekerd motorrijtuig aangesproken kan worden. Deze met de 4e Richtlijn ingevoerde bescherming van het bezoekende slachtoffer vindt plaats in een nieuwe, naast het groenekaartstelsel gecreëerde structuur van schaderegelaars, schadevergoedingsorganen en informatiecentra.

De vierde lijn waarlangs de bescherming zich ontwikkelt - en die tevens de positie van andere dan internationale verkeersslachtoffers verbetert - is die van de inhoudelijke bemoeienis van de EU met de inhoud van de dekking onder de polis, de verplichte oprichting van waarborgfondsen en de invoering van procedurele regels rond de schadeafhandeling. Een belangrijk deel van deze verbeteringen van de positie van de benadeelde komt ook aan de verzekerde aansprakelijke ten goede, omdat een verbeterde dekking onder de polis ook betekent dat hij minder risico loopt (deels) zelf voor de schade te moeten opkomen.

In 2009 zijn de vijf sinds 1972 tot stand gekomen richtlijnen op het terrein van de verplichte aansprakelijkheidsverzekering voor motorrijtuigen in één nieuwe richtlijn gecodificeerd, zonder dat de inhoud van de regelgeving is gewijzigd. De eerdere richtlijnen die de basis voor de codificatie vormden zijn daarbij ingetrokken. Deze Richtlijn 2009/103/EG dient als basis en als referentiedocument voor deze studie.