IV.B.1. Beschikkingsonbevoegdheid van de erfgenamen

Een wezenskenmerk van executele is dat de vertegenwoordigingsbevoegd-heidvan de executeur privatief is. Vooral dit laatste maakt de executeur zo slagvaardig.

Daden van beheer zijn de erfgenamen niet toegestaan. De erfgenamen zijn bijvoorbeeldniet bevoegd om een boedelnotaris aan te wijzen.1 Deze privatieve vertegenwoordigingsbevoegdheid is echter in beginsel gekoppeld aan de beheersbevoegdheid, aldus art. 4:144 BW en art 4:145 lid 2 BW. Zo zou dan ook de vraag kunnen opkomen ofde erfgenamen ook onbevoegd zijn beschikkingshandelingen te verrichten die geen beheershandelingen zijn. Deze vraag is bevestigendbeantwoordin art. 4:145 lid1 BW. Ook die beschikkingsbevoegdheid van de erfgenamen is geblokkeerd. Een heel exclusieve rol voor de executeur derhalve. De erfgenamen kunnen wel met medewerking van de executeur of machtiging van de kantonrechter over de goederen van de nalatenschap beschikken.

Het feit dat de erfgenamen beschikkingsonbevoegd zijn, staat los van de overgangvandegoederenvandenalatenschap.2 Zij zijn als rechtsopvolgers onder algemene titel de rechthebbenden. Niet de executeur.

In de parlementaire geschiedenis wordt opgemerkt dat de onbevoegdheid van de erfgenamen om zonder medewerking van de met beheer belaste executeur te beschikken meteen bij het openvallen van de nalatenschap intreedt, dus zelfs nog voordat de executeur zijn benoeming heeft aanvaard.3 Dit is vanzelfsprekend niet het geval, indien de executeur weigert zijn benoeming te aanvaarden of een hem daartoe gestelde termijn verlopen is (art. 4:143 lid 1 BW). In de kantonrechtersrichtlijnen (Handleiding erfrechtprocedures kantonrechter, KNB 30 maart 2004) staat niet voor niets de aanbeveling: een zo kort mogelijke termijn stellen (om de erfgenaam zo snel mogelijk, de vrije handte geven, bijvoorbeeld14 dagen na betekening door verzoeker van benoeming executeur en beschikking termijnbepaling.4 Indien de benoemde executeur nog niet heeft aanvaardof niet tijdig bereikbaar is of weigert aan een dringend nodige handeling mee te werken, wordt in de parlementaire geschiedenis gewezen op de mogelijkheid voor de erfgenamen om machtiging van de kantonrechter te verzoeken om zelfstandig te handelen.5

Deze mogelijkheid, om de executeur via de machtiging van de kantonrechter de wind uit de zeilen te nemen, dient volgens de minister alleen in de plaats te treden van de medewerking van de executeur in de gevallen waarin dit werkelijk nodig en gewenst is. De minister geeft hiervan geen voorbeelden en vindt dat dit per concreet geval door de rechter dient te gebeuren.6

Indien de mogelijkheid niet zou bestaan van machtiging door de kantonrechter zou er een machtsvacuum kunnen ontstaan met betrekking tot de goederen van de nalatenschap in de periode na het overlijden van erflater en de aanname van zijn benoeming door de executeur. De executeur is immers in beginsel pas bevoegdna aanvaarding van zijn functie. In terugwerkende kracht van de aanvaarding van zijn bevoegdheden tot overlijdensdatum is niet voorzien. De beschikkingsonbevoegdheid van de erfgenamen is wel van-afoverlijdensdatum een feit.