4.2.2.2 Voorkomen van machtsmisbruik

In de eerste plaats strekt de biedplicht tot bescherming van minderheidsaandeelhouders tegen het gevaar van machtsmisbruik door de controlerende effectenhouder.1 Degene die de controle in de vennootschap verkrijgt, komt in de positie te verkeren dat hij de overige aandeelhouders kan benadelen. De bescherming van het verplicht bod werkt preventief, dus nog voordat de grootaandeelhouder de gelegenheid krijgt zijn positie te misbruiken.2 Dat blijkt niet alleen uit het feit dat het enkele overschrijden van de zeggenschapsdrempel van 30% volstaat voor een biedplicht, maar volgt bovendien uit het ontstaan van de biedplicht bij iedere verwerving van overwegende zeggenschap, ook als iemand anders al de controle heeft.3 In zekere zin is de werking van het verplicht bod zelfs dubbel preventief: in de eerste plaats omdat er bescherming wordt geboden tegen het gevaar van misbruik en in de tweede plaats omdat de verplicht bod-regel in de praktijk ertoe leidt dat partijen er (veelal) voor zullen waken dat zij in de positie zullen komen een bod uit te moeten brengen.4 In zoverre moet het verplicht bod worden beschouwd als een aanvulling op de bestaande beschermingsmechanismen binnen het vennootschaps- en effectenrecht en derhalve als een belangrijke factor in het bevorderen van het functioneren van en het vertrouwen in de kapitaalmarkt.5

De bescherming tegen het gevaar van machtsmisbruik zit hem vooral in het vereiste dat degene die de controle verwerft een bod moet uitbrengen tegen een wettelijk gefixeerde “billijke prijs” (art. 5:80a Wft jo art. 25 en 25 Bob Wft).6 Daardoor krijgen minderheidsaandeelhouders immers de gelegenheid om de vennootschap te verlaten zonder dat zij in hun vermogenspositie worden benadeeld.

Men kan zich overigens afvragen of de enkele controleverwerving steeds het gevaar van machtsmisbruik jegens minderheidsaandeelhouders creëert.7 Hoewel de meeste theoretische modellen aannemen dat er ten koste van minderheidsaandeelhouders private benefits of control zullen worden onttrokken, is het empirische bewijs daarvoor niet altijd even sterk.8 ^,9 Zo wordt er als bewijs voor voordeeltoe-eigening door controlerende partijen wel op gewezen dat van de koersstijging gedurende een overname binnen enkele maanden nadien minder dan de helft overblijft.10 Een meer voor de hand liggende verklaring daarvoor lijken tegenvallende efficiëntie- of synergievoordelen dan wel integratieproblemen. Gelet op het voorgaande kan het verplicht bod wellicht het beste worden gekarakteriseerd als een soort vangnet, voor het geval de bestaande beschermingsmechanismen zouden falen, waarbij onduidelijk is in hoeverre dat laatste aan de orde is.11