De bevrijdende verjaring (R&P nr. 162) 2008/14.2.1:14.2.1 Duitsland

De bevrijdende verjaring (R&P nr. 162) 2008/14.2.1

14.2.1 Duitsland

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De Duitse wetgever schrijft in de toelichting bij zijn wetsontwerp onder het kopje

"Mängel im System des Verjährungsrechts" het volgende:

"Das geltende Verjährungsrecht zeichnet sich durch eine außerordentliche Vielzahl unterschiedlicher Verjährungsfristen für gleiche oder ähnliche Tatbestände aus. Allein das Bürgerliche Gesetzbuch kennt Verjährungsfristen von sechs Wochen, sechs Monaten, einem, zwei, drei, vier, fünf und dreißig Jahren. Diese Vielfalt wäre hinnehmbar, wenn die Voraussetzungen, unter denen die eine oder andere Frist maßgeblich ist, klar und einleuchtend voneinander abgegrenzt wären. Das ist jedoch (…) nicht der Fall."1

Met de formulering van het probleem in deze bewoordingen is eigenlijk de oplossing al gegeven: uniformering. Dat is inderdaad wat de Duitse wetgever doet. Hij formuleert, zoals wij eerder in dit boek al zagen, met § 195 ("Die regelmalige Verjährungsfrist betdgt drei Jahre") een algemene termijn onder de volgende redengeving:

"Schließlich muss die Regelung des Verjährungsrechts auch der Rechtssicherheit dienen. Sie muss deshalb möglichst einfach und klar sein und muss nicht nur dem Gläubiger und dem Schuldner, sondern auch ihren Rechtsanwälten und den Gerichten praktikable Regeln an die Hand geben, mit denen sich verjährte von unverjährten Forderungen unterscheiden lassen (...) Dem ließe sich nur dadurch entgegenwirken, dass im Interesse der Einzelfallgerechtigkeit kasuistische und differenzierende Regeln geschaffen werden, die verschiedene Ansprüche verschiedenen Verjährungsfristen unterstellen. Dafür würde jedoch – wie gerade die Erfahrungen mit dem geltenden Recht belegen – ein zu hoher Preis bezahlt, weil jede Abgrenzung zwischen verschiedenen Ansprüchen und den für sie maßgeblichen Verjährungsfristen praktische Probleme schafft, die nur dort in Kauf genommen werden sollten, wo dies aus besonders stichhaltigen Gründen unabweisbar erscheint."2

De Duitse wetgever merkt op dat zijn benadering overeenstemt met de Principles of European Contract Law.3 Ook die Principles voorzien in een algemene termijn. Aaide 14:201 luidt: "The general period of prescription is three years."

Inderdaad lijkt met de regelmaβige Verjährungsfrist een vereenvoudiging te zijn bereikt. In de literatuur wordt opgemerkt dat er niet veel veranderd is in die zin dat vroeger de dertigjaarstermijn gold tenzij er een bijzondere regel was en dat nu de driejaarstermijn geldt tenzij er een bijzondere regel is, maar dat er wel een belangrijke wijziging is als men de zaak getalsmatig benadert. De vroegere dertigjaarstermijn "beherrschte nicht das Feld", omdat er zovele uitzonderingen waren; de nieuwe § 195 daarentegen is "auch aus statistischer Sicht der regelmalige".4

Een vereenvoudiging dus, maar totale uniformering lukt ook de Duitse wetgever bepaald niet. Binnen het BGB gelden nog aparte regimes voor kauf- und werkvertraglichen Mängelansprüche (twee jaar5); in Bauwerke eingebaute, mangelhafte Sachen (vijf jaar6); Eigentum und anderen dinglichen Rechten; ~dien- und erbrechtliche Ansprüche en titulierte Ansprüche (dertig jaar7) en voor Ansprüche auf Rechte an einem Grundstück (tien jaar8). Bovendien bestaat er ook een groot aantal buiten het BGB gelegen, maar wel op privaatrechtelijke relaties betrekking hebbende ver-j aringsregelingen. Een niet-uitputtende opsomming:9 vervoersrecht, arbeidsrecht, huurrecht, aanneming van werk, garanties, insolventierecht, bouwrecht. Voorkomende termijnen zijn drie maanden, zes maanden, een jaar, twee jaar, drie jaar, vier jaar, vijf jaar, tien jaar, dertig jaar. Ook zijn er vorderingen die nooit verjaren.

Het is voor een buitenlandse onderzoeker, als relatieve buitenstaander, niet mogelijk uitspraken te doen over het succes van de Duitse verjaringsherziening. Dat is ook niet nodig. Nuttig zal al blijken te zijn de constatering dat in Duitsland de verjaringsrechtelijke verbrokkeling onaanvaardbare proporties had aangenomen, de verjaringsherziening verbetering lijkt te hebben gebracht door introductie van een algemene verjaringsregel, maar de Duitse wetgever aan een zekere mate van differentiatie toch niet heeft kunnen ontkomen. Wellicht kan tot nadere illustratie dienen het volgende citaat uit het voorwoord van een Duits praktijkboek over verjaring:

"Der Gesetzgeber hat es der Rechtspraxis überlassen, die betreffende ansprüche darauf zu überprüfen ob eine verjährung in der neuen dreijährigen frist angemessen ist. (...) So begrüßenswert diese Möglichkeit, angemessen Lösungen für die betreffenden Fälle zu finden auch ist, so weit ist noch der weg zu Verjährungsrechtliger Rechtssicherheit und Rechtsklarheit im Zivilrecht."10

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.