6.5.3 Verenigde staten

In de Verenigde Staten is het insolventierecht geregeld in de Bankruptcy Code, die als Title 11 is opgenomen in de federale United States Code. De procedures zijn verder uitgewerkt door de Supreme Court in de Federal Rules of Bankruptcy Procedures.1 De belangrijkste insolventieprocedures voor ondernemingen zijn opgenomen in Chapter 7 en Chapter 11 van de Bankruptcy Code.2 De Chapter 7-procedure is een liquidatieprocedure die vergelijkbaar is met het Nederlandse faillissement, de Chapter 11-procedure is een reorganisatieprocedure die vergelijkbaar is met de Nederlandse WHOA. Het ligt daarom voor de hand in deze paragraaf uitsluitend aandacht te besteden aan de Chapter 7-procedure. Wat de schuldeisersvergadering betreft beperk ik mij ook tot de Chapter 7-procedure. Omdat de schuldeiserscommissie in Chapter 11 uitgebreider is geregeld, ga ik ook kort in op de commissie in de Chapter 11-procedure.3

Nadat de procedure is geopend door de rechtbank, moet de U.S. trustee4 binnen een redelijke termijn een schuldeisersvergadering bijeenroepen en deze ook voorzitten.5 De vergadering moet niet eerder dan 21 dagen en niet later dan 40 dagen na de opening van de procedure worden gehouden.6 In de praktijk wordt de vergadering vaak voorgezeten door de curator (trustee),7 die (in ieder geval in eerste instantie) wordt aangesteld door de U.S. trustee8. Het doel van deze vergadering is om de U.S. trustee, de curator en schuldeisers in de gelegenheid te stellen de schuldenaar onder ede te horen.9 Daarnaast kunnen schuldeisers op de vergadering hun vordering indienen, deelnemen aan een discussie over de afwikkeling van het faillissement10 en inlichtingen verstrekken aan de curator11. Ook kan tijdens de vergadering een curator worden verkozen12 en een schuldeiserscommissie worden ingesteld13. Naast deze zogenaamde ‘341(a) creditors’ meeting’, die in beginsel verplicht is, kan de U.S. trustee op eigen initiatief of op verzoek van een belanghebbende bijzondere vergaderingen van schuldeisers bijeenroepen.14 Tot slot is het mogelijk, maar niet verplicht, voor de U.S. trustee om een final meeting bijeen te roepen.15

Schuldeisers die voor of tijdens de schuldeisersvergadering voldoende bewijs van hun vordering hebben overgelegd hebben stemrecht in de vergadering, tenzij de vordering wordt betwist of het bewijs evident niet afdoende is. Als de vordering of de hoogte van de vordering wordt betwist, wordt aantekening gemaakt van de uitkomst van de stemming bij ieder mogelijk alternatief. Als beslechting van het geschil van belang is voor de uitkomst van de stemming, worden de aantekeningen overgelegd aan de rechtbank.16

In de regel vraagt de voorzitter van de schuldeisersvergadering of schuldeisers iemand anders als curator willen benoemen dan de persoon die door de U.S. trustee is aangesteld.17 De schuldeisersvergadering mag uitsluitend een curator benoemen als daarom verzocht wordt door stemgerechtigde schuldeisers die ten minste 20% van de waarde van de vorderingen vertegenwoordigen.18 Uitsluitend schuldeisers met een vordering die niet wordt gedekt door een zekerheidsrecht zijn stemgerechtigd. Insiders en schuldeisers met een tegenstrijdig belang hebben geen stemrecht.19 Benoemt de vergadering geen curator, wat in de meeste gevallen zo is,20 dan blijft degene die door de U.S. trustee is benoemd curator.21 Wordt wel gestemd over de benoeming van een curator, dan is een curator benoemd als ten minste 20% van de stemgerechtigde schuldeisers een stem uitbrengt en de meerderheid van de waarde van de vorderingen voor een kandidaat stemt.22

Tijdens de ‘341(a) creditors’ meeting’ kan de schuldeisersvergadering een schuldeiserscommissie instellen. Schuldeisers die mogen stemmen over de benoeming van een curator, zijn ook bevoegd te stemmen over de instelling van een schuldeiserscommissie. De commissie moet bestaan uit minimaal drie en maximaal zeven schuldeisers met een vordering die niet is gedekt door een zekerheidsrecht.23 De leden worden gekozen door de vergadering.24 De commissie heeft de bevoegdheid overleg te voeren met de curator, aanbevelingen te doen aan de curator of de U.S. trustee ten aanzien de taakvervulling door de curator en elke vraag die ziet op de boedel te stellen aan de rechtbank of de U.S. trustee.25 In beginsel ontvangt de commissie geen vergoeding voor het raadplegen van adviseurs.26 Slechts in complexe en controversiële zaken met een substantiële boedel wordt een schuldeiserscommissie ingesteld. In de meeste Chapter 7-procedures gebeurt dat niet.27

In een Chapter 11-procedure28 wordt veel vaker een commissie ingesteld dan in een Chapter 7-procedure.29 De commissie in de Chapter 11-procedure heeft ook veel uitgebreidere bevoegdheden dan de commissie in de Chapter 7-procedure. De reden daarvoor is dat in een Chapter 11-procedure in de regel geen trustee wordt aangesteld.30 Een belangrijke taak van de commissie is daarom het houden van toezicht op de schuldenaar.31

De instelling van een unsecured creditors’ committee is in beginsel verplicht in een Chapter 11-procedure.32 De rechtbank heeft verder de mogelijkheid te bevelen dat aanvullende commissies worden ingesteld.33 Ondanks de verplichting tot het instellen van een unsecured creditors’ committee wordt in ongeveer de helft van de gevallen geen commissie ingesteld omdat de schuldeisers hier geen belangstelling voor hebben.34 De leden van de commissie worden benoemd door de U.S. trustee. Uit de wet volgt dat in beginsel de zeven schuldeisers met de hoogste vorderingen worden benoemd als zij bereid zijn zitting te nemen in de commissie, maar in de praktijk heeft de U.S. trustee veel ruimte om zelf te bepalen wie als lid van de commissie worden aangesteld.35 Hoewel niet alle groepen schuldeisers vertegenwoordigd moeten zijn in de commissie en de commissie geen representatieve weergave hoeft te zijn van de schuldeisers, is het wel de bedoeling dat verschillende typen schuldeisers zijn vertegenwoordigd in de commissie.36

De commissie is verplicht schuldeisers die geen lid zijn van de commissie van informatie te voorzien en de commissie moet actief vragen om reacties van schuldeisers van wie de belangen door de commissie worden behartigd.37 Een belangrijke taak van de commissie is daarnaast het onderhandelen met de schuldenaar over een akkoord en de schuldeisers van wie de belangen door de commissie worden behartigd hierover informeren en adviseren.38 De commissie kan verder de schuldenaar of de trustee raadplegen en adviseren,39 een onderzoek instellen naar (de onderneming van) de schuldenaar40 en verzoeken om de benoeming van een trustee of een examiner.41

De commissie heeft diverse bevoegdheden om haar taak handen en voeten te geven. Zo mag de commissie, met goedkeuring van de rechtbank, op kosten van de boedel adviseurs zoals advocaten of accountants inschakelen.42 Ook kan de commissie de schuldenaar aan een verhoor onderwerpen43 en heeft de commissie in een procedure tegen de schuldenaar verschillende mogelijkheden om informatie, stukken en inzage in de administratie te krijgen.44 Verder mag onder meer de schuldeiserscommissie iedere kwestie bij de rechtbank aan de orde stellen en verschijnen en gehoord worden in iedere kwestie die speelt in de Chapter 11-procedure.45 In de regel hecht de rechter veel waarde aan de visie van een (formele) commissie.46

Individuele leden mogen met toestemming van de rechtbank eigen onkosten zoals reiskosten declareren.47 In sommige gevallen verstaan rechtbanken onder dergelijke onkosten van individuele leden mede de kosten van juridische bijstand.48 Als kosten van juridische bijstand al voor vergoeding in aanmerking komen, dan beoordeelt de rechtbank niet alleen of de verstrekte diensten noodzakelijk waren, maar ook of het nodig is dat de kosten zijn gemaakt door een individueel lid van de commissie in plaats van door de commissie als zodanig.49 Leden van de commissie hebben geen recht op een vergoeding van de tijd die zij of hun werknemers besteden aan de commissie.50

Veelal wordt een reglement overeengekomen om de commissie verder vorm te geven en verplichtingen van de commissieleden vast te stellen. In een dergelijk reglement wordt in het algemeen onder meer de besluitvorming binnen de commissie geregeld. In de regel is de afspraak dat ieder lid één stem heeft en dat besluiten worden genomen bij meerderheid van de aanwezige stemmen.51 Andere onderwerpen die meestal in een reglement worden geregeld zijn de verdeling van taken, de wijze en termijn van oproeping van de vergadering, de wijze waarop wordt vergaderd en waarop leden kunnen deelnemen aan de vergadering, tegenstrijdige belangen en geheimhouding.52

De leden van de commissie hebben een fiduciare verplichting ten opzichte van de schuldeisers voor wie de commissie is ingesteld. In het geval van een unsecured creditors’ committee bestaat deze verplichting dus ten opzichte van alle schuldeisers zonder zekerheidsrecht.53 Commissieleden mogen hun eigen belangen nastreven, maar uitsluitend als die belangen niet in strijd zijn met de belangen die de commissie moet behartigen. Om die reden moeten commissieleden voorkomen dat ze handelen met een tegenstrijdig belang, hun lidmaatschap van de commissie voor eigen gewin gebruiken en vertrouwelijke informatie openbaar maken.54 Commissieleden kunnen aansprakelijk worden gesteld als zij handelen in strijd met hun verplichtingen. Vaak bevat een akkoord daarom bepalingen over verval van aansprakelijkheid van de commissie en vrijwaring voor het geval commissieleden toch worden aangesproken.55