1.10 Conclusies

In het licht van het voorgaande kunnen enkele conclusies worden getrokken. Redelijkheid en billijkheid vormen een in het maatschappelijk gebeuren gewortelde gedragsnorm, die, bij toepassing door de rechter, tegelijk ook beslissingsnorm is. Redelijkheid en billijkheid worden niet "gemaakt" door de rechter, maar maken deel uit van het hier te lande geldende objectieve recht. Zij doen hun werk in de rechtsverhouding van partijen dwingend en van rechtswege. Hun uitwerking op die rechtsverhouding kan door de rechter bijgevolg enkel worden geconstateerd.

De rechter is nimmer "zijn eigen redelijkheid en billijkheid", maar past steeds het objectieve recht toe, zoals dit gold ten tijde van het handelen van partijen. Als prototypisch lid van de rechtsgemeenschap toetst de rechter echter niet alleen het in de materieelrechtelijke verhouding door partijen vertoonde gedrag aan de eisen van redelijkheid en billijkheid, ook de processuele houding van partijen wordt aan (in wezen) dezelfde norm afgemeten. Dit brengt met zich dat het algemene maatschappelijke redelijkheidsgebod zowel op materieelrechtelijk als op procesrechtelijk vlak ten volle gelding heeft. In het volgende hoofdstuk zal ik onderzoeken wat de betekenis van dit redelijkheidsgebod is voor de vraag naar de gebondenheid aan het overeengekomene.