3.2.3.3 Aansprakelijkheid van de onderzoeker voor hulppersonen

Bij de uitoefening van zijn onderzoekstaak kan de onderzoeker gebruikmaken van hulppersonen. De belangrijkste onderzoekswerkzaamheden moeten door de onderzoeker zelf worden verricht, maar hulppersonen kunnen bijvoorbeeld wel worden belast met het bijhouden van het dossier, het redigeren van een concept voor het onderzoeksverslag, het maken van gespreksverslagen en de analyse van data. Tussen de onderzoeker en de door hem ingeschakelde hulppersoon komt een overeenkomst van opdracht tot stand (par. 2.4.3.4.2). Bij wanprestatie onder die overeenkomst of een onrechtmatige daad jegens de onderzoeker,1 kan de onderzoeker de door hem geleden schade verhalen op de hulppersoon. Als de door de onderzoeker ingeschakelde hulppersoon onrechtmatig handelt jegens procespartijen, is de onderzoeker daarvoor dan aansprakelijk?

Voor aansprakelijkheid van de onderzoeker voor het onrechtmatig handelen van een hulppersoon jegens procespartijen bestaat op grond van art. 6:76 BW of art. 6:170-172 BW geen ruimte.2 Tussen de onderzoeker en procespartijen is immers geen sprake van een verbintenis (par. 3.2.2.4), waarmee art. 6:76 BW toepassing mist. Een hulppersoon is als opdrachtnemer evenmin ondergeschikte in de betekenis van art. 6:170 BW,3 nu van een gezagsverhouding – anders dan bij een arbeidsovereenkomst – geen sprake is bij een overeenkomst van opdracht.4 De onderzoeker oefent bovendien geen bedrijf uit in de betekenis van art. 6:171 BW, nu de aanstelling als onderzoeker persoonlijk is en hij zijn taak uitoefent op grond van een publiekrechtelijke rechtsverhouding (par. 3.2.2.3).5 Omdat in de rechtsverhouding tussen de onderzoeker en een hulppersoon de bevoegdheid van laatstgenoemde om de onderzoeker te vertegenwoordigen veelal zal ontbreken, bestaat voor aansprakelijkheid van de onderzoeker op de voet van art. 6:172 BW evenmin ruimte.6

Voor aansprakelijkheid van de onderzoeker voor onrechtmatig handelen van een niet-hulppersoon geldt het voorgaande overigens onverminderd: hier past evenmin aansprakelijkheid op de voet van art. 6:74 BW of art. 6:170-172 BW. Ook anderszins zie ik weinig ruimte voor aansprakelijkheid van de onderzoeker voor onrechtmatig handelen van een door hem ingeschakelde niet-hulppersoon (par. 3.2.3.4).

Onrechtmatig handelen van de hulppersoon kan mijns inziens als eigen gedrag worden toegerekend aan de onderzoeker.7 In Kleuterschool Babbel formuleerde de Hoge Raad het criterium voor het antwoord op de vraag wanneer een bepaalde onrechtmatige gedraging als een onrechtmatige daad van een rechtspersoon heeft te gelden. Daarvan is sprake als een gedraging in het maatschappelijk verkeer als een gedraging van de rechtspersoon heeft te gelden.8 De toepassing van het Kleuterschool Babbel-criterium vergt een toetsing van de omstandigheden van het geval. Daarbij kunnen onder meer een rol spelen: de positie van de natuurlijke persoon in de organisatie van de rechtspersoon, de omstandigheden waaronder het handelen heeft plaatsgevonden en de maatschappelijke opvattingen die ter plaatse gelden.9 Mijns inziens is de betekenis van Kleuterschool Babbel niet beperkt tot rechtspersonen, maar moet het arrest ook op in organisatieverband uitgeoefende activiteiten door natuurlijke personen kunnen worden toegepast.10

De Ondernemingskamer benoemt in een enquêteprocedure de onderzoeker die is belast met en verantwoordelijk is voor het onderzoek. De onderzoeker heeft de vrijheid bij de uitvoering van het onderzoek gebruik te maken van hulppersonen, maar de onderzoeker blijft verantwoordelijk voor het onderzoek en het handelen van die hulppersonen. De door een hulppersoon gemaakte kosten komen als kosten van het onderzoek voor vergoeding in aanmerking (par. 2.4.3.4.2). Voor procespartijen treden de onderzoeker en hulppersoon naar buiten als eenheid op. Communicatie tussen de onderzoeker en bij de enquêteprocedure betrokken partijen kan ook via een hulppersoon verlopen. Verder kunnen de onderzoeker en hulppersoon heel wel werkzaam zijn bij dezelfde organisatie, bijvoorbeeld hetzelfde advocatenkantoor, waarbij werkzaamheden vanuit dezelfde plaats worden uitgevoerd.

Op basis van het bovenstaande mag mijns inziens worden aangenomen dat het onrechtmatig handelen van een hulppersoon als eigen gedrag kan worden toegerekend aan de onderzoeker. De gelaedeerde kan de onderzoeker dus aanspreken op grond van onrechtmatige daad. Dat sluit niet uit dat de hulppersoon ook zelf aansprakelijk is, indien de onrechtmatige gedraging aan zijn schuld is te wijten, wanneer, gelet op alle omstandigheden van het geval, hem persoonlijk een verwijt kan worden gemaakt.11